Bizans'ın resmi takvim sistemi; yılları Yaratılış'tan itibaren sayar. Septuagint kronolojisine göre Yaratılış 1 Eylül MÖ 5509 olarak alınır. Yıl bir 1 Eylül – 31 Ağustos aralığını kapsar.
İlk olarak 7. yüzyılda keşiş Georgios'un eserinde karşımıza çıkar; 988'de Konstantinopolis'te resmi takvim hâline gelir. Rusya 1700'e dek bu sistemi sürdürür.
On beş yıllık vergi döngüsü. Kökeni Diocletianus dönemi Roma Mısır'ı vergi değerlendirmelerine uzanır (287'de beş yıllık döngüler, 297'de on beş yıllık yeniden değerlendirme); 15 yıllık döngü 312-313'te Konstantin ile imparatorluk çapında tarihleme standardı oldu. Justinianus 537'de tüm belgelerde indiction kullanımını zorunlu kılar.
Bizans uygulamasında indiction yılı 1 Eylül'de başlar. AM yılı 15'e bölünür; kalan o yılın indiction numarasını verir. Sıfırsa 15. indiction sayılır.
325 İznik Konsili kuralı korunmuştur; ilkbahar ekinoksundan sonraki ilk dolunayı izleyen ilk Pazar. Bizans hesabı Julian takvimi ve 19 yıllık Meton döngüsü üzerinden işler.
1582 Gregoryen reformunu Ortodoks dünyası kabul etmediği için Doğu ve Batı Paskalyaları çoğu zaman farklı tarihlere düşer. Aradaki fark günümüzde 13 gündür.
24 Kasım – 17 Aralık arasında kutlanan, 24 günlük pagan kökenli kış festivali. Dionysos kültünden miras kalmış; Bizans Hristiyanlığında yüzyıllarca yaşamaya devam etmiş, Trullo Konsili (692) tarafından yasaklanmasına rağmen halk pratiğinde sürmüştür.
Her gün Yunan alfabesinin bir harfine adanır; adı taşıdığı harfle başlayan kişiler o günü kutlar.
Bizans, Julian takviminin yapısını korumuş, Roma ay adlarını Yunan harflerine aktarmıştır. Septemvrios, Oktovrios, Noemvrios, Dekemvrios, Ianouarios, Fevrouarios, Martios, Aprilios, Maios, Iounios, Ioulios, Avgoustos.
Tarihler Roma kalendae/nones/idus sistemiyle değil; Yunan, Suriye ve Mısır geleneğindeki gibi ay başından sayılarak verilir.
Julian takvimi her dört yılda bir artık gün uygular; bu da tropik yıla göre yaklaşık 128 yılda bir günlük sapma demektir. Gregoryen reform 1582'de 10 günü atlayarak farkı kapatır.
Günümüzde Julian ile Gregoryen arasındaki fark 13 gündür. 2100'den itibaren bu fark 14 güne çıkacaktır.
Devamını Keşfedin
Bu araç bir tarihin Anno Mundi yılını, indiction numarasını ve Doğu Paskalyası'nı hesaplar; Paskalya'nın neden ekinoks ve dolunaya bağlandığını, takvimin ardındaki kutsal zaman anlayışını Kutsala Dönüş'te anlatıyoruz.
Podcast'i Dinle →Sayfanın tam içeriğini PDF olarak indir, e-posta listemize katıl.
Bizans liturjik yılının sabit ve hareketli bayramları, Yunanca adlarıyla birlikte, ve 12 ay. Yıl 1 Eylül’de indiction ile başlar; Anno Mundi sayımı Yaratılış’tan itibarendir.
Tarihi her yıl aynı olan liturjik günler.
Doğu Paskalyasına olan gün farkıyla konumlanır.
Yıl 1 Eylül'de, indiction başlangıcında açılır.
Tarihler Julian takvimine göredir; Gregoryen karşılığı yukarıdaki çeviriciyle hesaplanır.
Bizans takvimi hakkında merak edilenler
Anno Mundi ("dünyanın yılı") Bizans'ın resmi takvim sistemidir; yılları doğrudan Yaratılış'tan itibaren sayar. Septuagint kronolojisine dayanan hesap, Yaratılış'ı 1 Eylül MÖ 5509'a sabitler. AM yılı bu nedenle 1 Eylül – 31 Ağustos aralığını kapsar. İlk olarak 7. yüzyılda keşiş Georgios'un eserinde görülür; 988'de Konstantinopolis'te resmi takvim hâline gelir, Rusya'da ise 1700'de I. Petro'nun yıl sayımını Miladi düzene, yılbaşını 1 Ocak'a taşıyan reformuna kadar sürer (takvim Julian kalır; Gregoryen'e geçiş 1918'dedir).
Bizans liturjik yılbaşı 1 Eylül'dür. Köklerinden biri Roma'nın 15 yıllık vergi/indiction döngüsünün hasat sezonu sonunda başlamasıdır; Roma vergi yönetiminin Bizans'ta sürdürülmesidir. Diğer kökeni teolojiktir: Doğu Kilisesi geleneğine göre İsa'nın Nasıra sinagogunda Yeşaya'yı okuduğu gün ("Rabb'in lütuf yılını ilan etmek için") 1 Eylül'e tarihlenir; bu bir başlangıç işaretidir. Indiktos bayramı Doğu Ortodoks Kilisesi'nde hâlâ 1 Eylül'de kutlanır ve liturjik yılı açar.
İndiction Roma'nın MS 313'te Konstantin döneminde standartlaşmış 15 yıllık vergi yenileme döngüsüdür; her döngünün başı arazi ve kişi vergisinin yeniden hesaplandığı andır. Bizans uygulamasında indiction yılı 1 Eylül'de başlar ve bir indiction "1, 2, 3 ... 15" diye sayılır, sonra başa döner. Hesabı kolay: (AM yılı mod 15); sonuç 0 ise 15. indiction sayılır. Bu döngü olağan yıl numarasından bağımsız işler ve papalık-imparatorluk belgelerinde tarihlemenin standardıdır.
Hem Doğu hem Batı Paskalyası MS 325 İznik Konsili'nin formülünü kullanır: İlkbahar ekinoksundan sonraki ilk dolunaydan sonraki ilk Pazar. Aradaki fark hesabın yapıldığı takvimden kaynaklanır: Batı Paskalyası Gregoryen takvim üzerinden, Doğu Paskalyası ise hâlâ Julian takvim üzerinden hesaplanır. 1582 Gregoryen reformunu Ortodoks dünyası kabul etmediği için iki tarih çoğu zaman bir-beş hafta arasında değişen bir farkla ayrılır; günümüzde Julian-Gregoryen farkı 13 gündür. Bu nedenle Doğu Paskalyası genellikle Batı'dan sonra düşer.
Bizans takvimi Hıristiyan liturjik yıla rağmen Roma-pagan kalıntılarını sindirmiştir. Brumalia (Latince bruma = en kısa gün), 24 Kasım – 17 Aralık arasında kutlanan, kış gündönümüne yaklaşan ziyafet/içki festivalidir; her gün katılımcının adının baş harfine göre düzenlenirdi. Rosalia bahar gül festivali olarak Mayıs sonunda kutlanır; ölülere gül adamak adettir. Her iki bayram da resmi olarak yasaklanmaya çalışıldı (Trullo Konsili 692, Kanon 62) ama yüzyıllarca yaşamaya devam etti, antik takvim katmanlarının bir kültürün liturjik yapısı içinde nasıl tortulaştığının canlı örneği.
Bizans Roma'nın Julian takvimini sürdürdü ve ay sayısı/uzunluğu (Ianouarios-Dekemvrios; 12 ay, 28-31 gün) değişmedi; ama isimler Yunancalaştırıldı: Ianouarios, Fevrouarios, Martios, Aprilios, Maios, Iounios, Ioulios, Avgoustos, Septemvrios, Oktovrios, Noemvrios, Dekemvrios. Bu isimlendirme Doğu Roma yazışmalarında, manastır kayıtlarında ve patrik fermanlarında standarttır. Liturjik yıl 1 Eylül'de başlasa da ay isimlendirmesi Roma sırasını korur, tarımsal-vergi yılı ile liturjik yıl arasındaki çift-katmanlı yapı Bizans takviminin karakteristiğidir.