Anno Mundi, Bizans'ın resmi takvim sistemidir ve yılları Yaratılış'tan itibaren sayar. Septuagint kronolojisine göre Yaratılış 1 Eylül MÖ 5509 olarak alınır. Bir yıl 1 Eylül ile 31 Ağustos arasını kapsar.
Sistem ilk olarak 7. yüzyılda keşiş Georgios'un eserinde karşımıza çıkar. 988'de Konstantinopolis'te resmi takvim hâline gelir. Rusya bu sistemi 1700'e dek sürdürür.
İndiction, on beş yıllık bir vergi döngüsüdür. Kökeni Diocletianus dönemi Roma Mısır'ındaki vergi değerlendirmelerine uzanır. 287'de beş yıllık döngüler, 297'de on beş yıllık yeniden değerlendirme uygulanır. On beş yıllık döngü 312-313'te Konstantin ile imparatorluk çapında tarihleme standardı oldu. Justinianus 537'de tüm belgelerde indiction kullanımını zorunlu kılar.
Bizans uygulamasında indiction yılı 1 Eylül'de başlar. AM yılı 15'e bölünür ve kalan, o yılın indiction numarasını verir. Kalan sıfırsa o yıl 15. indiction sayılır.
Bizans, 325 İznik Konsili'nin kuralını korumuştur. Paskalya, ilkbahar ekinoksundan sonraki ilk dolunayı izleyen ilk Pazar günüdür. Bizans hesabı Julian takvimi ve 19 yıllık Meton döngüsü üzerinden işler.
Ortodoks dünyası 1582 Gregoryen reformunu kabul etmedi. Bu yüzden Doğu ve Batı Paskalyaları çoğu zaman farklı tarihlere düşer. Aradaki fark günümüzde 13 gündür.
Brumalia, 24 Kasım ile 17 Aralık arasında kutlanan 24 günlük pagan kökenli bir kış festivalidir. Dionysos kültünden miras kalmıştır ve Bizans Hristiyanlığında yüzyıllarca yaşamaya devam etmiştir. Trullo Konsili 692'de festivali yasaklamasına rağmen halk onu kutlamayı sürdürmüştür.
Festivalin her günü Yunan alfabesinin bir harfine adanır. Adı o harfle başlayan kişiler günü kendi bayramı gibi kutlar.
Bizans, Julian takviminin yapısını korumuş, Roma ay adlarını Yunan harflerine aktarmıştır. Septemvrios, Oktovrios, Noemvrios, Dekemvrios, Ianouarios, Fevrouarios, Martios, Aprilios, Maios, Iounios, Ioulios, Avgoustos.
Tarihler Roma'nın kalendae/nones/idus sistemiyle değil, Yunan, Suriye ve Mısır geleneğindeki gibi ay başından sayılarak verilir.
Julian takvimi her dört yılda bir artık gün uygular. Bu kural tropik yıla göre yaklaşık 128 yılda bir günlük sapma bırakır. Gregoryen reform 1582'de 10 günü atlayarak farkı kapatır.
Günümüzde Julian ile Gregoryen arasındaki fark 13 gündür. 2100'den itibaren bu fark 14 güne çıkacaktır.
Devamını Keşfedin
Bu araç bir tarihin Anno Mundi yılını, indiction numarasını ve Doğu Paskalyası'nı hesaplar. Paskalya'nın neden ekinoks ve dolunaya bağlandığını, takvimin ardındaki kutsal zaman anlayışını Kutsala Dönüş'te anlatıyoruz.
Podcast'i Dinle →Sayfanın tam içeriğini PDF olarak indir, e-posta listemize katıl.
Bizans liturjik yılının sabit ve hareketli bayramları, Yunanca adlarıyla birlikte, ve 12 ay burada toplu hâlde durur. Yıl 1 Eylül’de indiction ile başlar. Anno Mundi sayımı ise Yaratılış’tan itibaren ilerler.
Tarihi her yıl aynı olan liturjik günler.
Doğu Paskalyasına olan gün farkıyla konumlanır.
Yıl 1 Eylül'de, indiction başlangıcında açılır.
Tarihler Julian takvimine göredir. Gregoryen karşılıklarını yukarıdaki çeviriciyle hesaplayabilirsiniz.
Bizans takvimi hakkında merak edilenler
Anno Mundi ("dünyanın yılı") Bizans'ın resmi takvim sistemidir ve yılları doğrudan Yaratılış'tan itibaren sayar. Septuagint kronolojisine dayanan hesap, Yaratılış'ı 1 Eylül MÖ 5509'a sabitler. AM yılı bu nedenle 1 Eylül ile 31 Ağustos arasını kapsar. Sistem ilk olarak 7. yüzyılda keşiş Georgios'un eserinde görülür ve 988'de Konstantinopolis'te resmi takvim hâline gelir. Rusya'da ise 1700'de I. Petro'nun reformuna kadar sürer. Bu reform yıl sayımını Miladi düzene, yılbaşını 1 Ocak'a taşır. Takvimin kendisi Julian kalır, Gregoryen'e geçiş 1918'de olur.
Bizans liturjik yılbaşı 1 Eylül'dür. Köklerinden biri idaridir. Roma'nın 15 yıllık vergi ve indiction döngüsü hasat sezonunun sonunda başlıyordu ve Bizans bu düzeni sürdürdü. Diğer kökeni teolojiktir. Doğu Kilisesi geleneğine göre İsa'nın Nasıra sinagogunda Yeşaya'yı okuduğu gün ("Rabb'in lütuf yılını ilan etmek için") 1 Eylül'e tarihlenir ve bu gün bir başlangıç işareti sayılır. Indiktos bayramı Doğu Ortodoks Kilisesi'nde hâlâ 1 Eylül'de kutlanır ve liturjik yılı açar.
İndiction, Roma'da MS 313'te Konstantin döneminde standartlaşan 15 yıllık vergi yenileme döngüsüdür. Her döngünün başında arazi ve kişi vergisi yeniden hesaplanırdı. Bizans uygulamasında indiction yılı 1 Eylül'de başlar ve döngü "1, 2, 3 ... 15" diye sayılıp başa döner. Hesabı kolaydır: (AM yılı mod 15) işleminin sonucunu alırsınız, sonuç 0 ise o yıl 15. indiction sayılır. Bu döngü olağan yıl numarasından bağımsız işler ve papalık ile imparatorluk belgelerinde tarihlemenin standardıdır.
Hem Doğu hem Batı Paskalyası MS 325 İznik Konsili'nin formülünü kullanır: İlkbahar ekinoksundan sonraki ilk dolunaydan sonraki ilk Pazar. Aradaki fark hesabın yapıldığı takvimden kaynaklanır. Batı Paskalyası Gregoryen takvim üzerinden, Doğu Paskalyası ise hâlâ Julian takvim üzerinden hesaplanır. Ortodoks dünyası 1582 Gregoryen reformunu kabul etmediği için iki tarih çoğu zaman bir ile beş hafta arasında değişen bir farkla ayrılır. Günümüzde Julian ile Gregoryen arasındaki fark 13 gündür. Bu nedenle Doğu Paskalyası genellikle Batı'dan sonra düşer.
Bizans takvimi Hıristiyan liturjik yıla rağmen Roma-pagan kalıntılarını sindirmiştir. Brumalia (Latince bruma = en kısa gün), 24 Kasım ile 17 Aralık arasında kutlanan, kış gündönümüne yaklaşan bir ziyafet ve içki festivalidir. Her gün, katılımcının adının baş harfine göre düzenlenirdi. Rosalia ise bahar gül festivali olarak Mayıs sonunda kutlanır ve o gün ölülere gül adamak adettir. Her iki bayram da resmi olarak yasaklanmaya çalışıldı (Trullo Konsili 692, Kanon 62) ama yüzyıllarca yaşamaya devam etti. Bu örnek, eski takvim katmanlarının yeni bir liturjik yapının içinde nasıl korunduğunu gösterir.
Bizans, Roma'nın Julian takvimini sürdürdü ve ay sayısı ile ay uzunlukları değişmedi. Ianouarios'tan Dekemvrios'a 12 ay ve 28-31 günlük yapı korundu, ama isimler Yunancalaştırıldı: Ianouarios, Fevrouarios, Martios, Aprilios, Maios, Iounios, Ioulios, Avgoustos, Septemvrios, Oktovrios, Noemvrios, Dekemvrios. Bu isimlendirme Doğu Roma yazışmalarında, manastır kayıtlarında ve patrik fermanlarında standarttır. Liturjik yıl 1 Eylül'de başlasa da ay isimlendirmesi Roma sırasını korur. Tarımsal-vergi yılı ile liturjik yıl arasındaki bu çift katmanlı yapı Bizans takviminin en belirgin özelliğidir.