İbrani Takvimi
İbrani takvimi 3500 yıldır kesintisiz işleyen lunisolar bir takvimdir, yani hem Ay'ı hem Güneş'i izler. Dini yıl, Mısır'dan kurtuluşun anısına Nisan ayında başlar. Sivil yıl ise Yaratılışın anısına Tişrei'de başlar. Takvim MS 358'de gözleme dayalı sistemden hesaplamalı sisteme geçti. Her ay yeni hilalle açılır, her yedinci gün dinlenmeye, her yedinci yıl toprağın dinlenmesine, her ellinci yıl da borçların ve mülkiyetin sıfırlanmasına ayrılır.
Neden Bu Rekonstrüksiyon?
İbrani takvimi, antik dünyadan bugüne kesintisiz işlemeyi sürdüren en eski takvim sistemidir. Mezopotamya'nın çiviyazılı tabletleri, Mısır'ın taş duvarları ve Yunan'ın parapegma'sı bugün müzelerde durur. İbrani takvimi ise dünya genelinde yaklaşık 15 milyon olduğu tahmin edilen Yahudi nüfusunun gündelik hayatını düzenlemeye devam eder. Şabat hâlâ cuma akşamı başlar, Pesah hâlâ Nisan'ın 15'inde kutlanır, Yom Kippur hâlâ Tişrei'nin 10'unda tutulur. Bu günlerin tarihleri 1600 yıldır aynı hesapla belirlenir.
Bu takvim üç ayrı zaman katmanını tek sistemde birleştirir. Ay katmanında her ay yeni hilalle başlar ve 29 ya da 30 gün sürer. Güneş katmanında Pesah'ın her yıl ilkbahara denk gelmesi zorunludur. Hafta katmanında ise her yedinci gün Şabat'tır. Mısır takvimi yalnızca güneşe, İslam takvimi yalnızca kamerî aya dayanır. Babil takvimi ay ile güneşi birlikte izler, ama haftalık bir katmanı yoktur. İbrani takvimi bu üç döngüyü yedi katmanlı bir hesapla birbirine uydurur ve antik dünyanın bilinen en karmaşık takvim mühendisliğini ortaya çıkarır.
Mesele yalnızca matematik değildir. İbrani takvimi aynı zamanda kutsal zaman teolojisini taşır. Yedinci günde insan dinlenir, buna Şabat denir. Yedinci yılda toprak dinlenir, buna Şemita denir. Yedi Şemita döngüsünden sonra gelen ellinci yıl Yobel'dir; bu yılda köleler azat edilir ve topraklar ilk sahiplerine geri verilir. Yedi sayısı böylece günden aya, yıldan nesle kadar her ölçekte tekrarlanır ve kozmosun matematiksel ritmi doğrudan toplumsal ve ekonomik adalete bağlanır. Antik dünyada başka hiçbir takvim sistemi bu kadar kapsamlı bir kutsal süre etiği kurmamıştır.
Bu araç o sistemi sırayla açar. Seçtiğiniz İbrani yılında 12 ay, artık yıllarda ise 13 ay listelenir. Her ay için Babilonya kökenli adını, eski Kenanca ya da İncil'deki adını (Aviv, Ziv, Eitanim, Bul), mevsimini, ziraat döngüsünü, o aya düşen bayramları ve önemli günleri görürsünüz. Üç Hac Bayramı (Pesah, Şavuot ve Sukot) ile Yamim Noraim (Roş Aşana, Yom Kippur ve aralarındaki Tövbe Günleri) ayrı bölümlerde işlenir. Şemita ve Yobel döngüleri kendi bölümünde açıklanır. Hillel II reformu başlığı MS 358'deki gözlemden hesaplamaya geçişi ve arkasındaki Metonik matematiği anlatır. Gezer Takvimi, MÖ 10. yüzyıla ait bilinen en eski İbrani yazıt olarak ziraat ile takvim arasındaki bağın arkeolojik kanıtını sunar.
Burada Babil'in görkemi, Mısır'ın anıtsallığı, Yunan'ın felsefesi ya da Roma'nın hukuku yoktur. Bunların yerine hâlâ yaşayan bir zaman düzeni vardır. Bu düzen her yedi günde bir durur, her yedi yılda bir toprağa döner ve her 50 yılda bir mülkiyeti sıfırlar. İbrani takvimi, antik dünyadan günümüze bütün hâlinde ulaşan az sayıdaki sistemden biridir.
Yıl Seçici
Burada İbrani yılını (Anno Mundi, kısaca AM) Gregoryen karşılığına çevirebilirsiniz. Hesap, MS 358'de Hillel II'nin sabitlediği aritmetik sisteme göre yapılır. Yahudi geleneğinde AM 1 Yaratılış yılıdır ve MÖ 3761'e karşılık gelir.
Çift Yılbaşı Sistemi
İbrani takvimini ayırt eden yapı, aynı yıl içinde iki ayrı başlangıcın bulunmasıdır. Mishnah (yaklaşık MS 200) aslında dört yılbaşı tanır, ancak bunların ikisi merkezî öneme sahiptir.