Antik Mısır gece yıldız saati sistemine göre, doğum anınızda gökyüzünü işaretleyen dekan; Senenmut mezarı (TT 353) ve Asyut diagonal yıldız saati tabloları üzerinden.
Antik Mısır astronomisi, gece gökyüzünü 36 dekan adı verilen yıldız grubuna bölmüştür. Yılın her on günlük periyodunda farklı bir dekan kümesi gece saatlerini işaretler. Bu sistem iki ayrı biçimde tablolanmıştır.
Senenmut tipi (transit yıldız saati): Dekanın meridyenden geçişi (üst kulminasyon) referans alınır. Birincil kaynak Senenmut mezarı tavan dekorasyonu (TT 353, MÖ ~1463) ve Sety I, Ramses IV–IX mezarlarındaki paralel tablolardır.
Asyut tipi (diagonal yıldız saati): Dekanın doğu ufkundan yükselişi referans alınır. Birincil kaynak Asyut tabut kapakları (Orta Krallık, MÖ ~2100). Geç dönem Mısır astrolojisi ile Hellenistik dekan doktrini (Teukros, Hephaistio) bu yükselen-temelli geleneğe daha yakındır.
Sistemler yapısal olarak benzer, tablolanan referans olay farklıdır. Aracı her iki sistemde paralel olarak görebilirsiniz.
Sayfanın tam içeriğini PDF olarak indir, e-posta listemize katıl.
Dekanal saat hesaplaması ve antik Mısır astronomisi hakkında merak edilenler
Dekan, antik Mısır astronomisinde gökyüzünün ekliptik boyunca 36 eşit bölüme ayrılmış birimidir; her dekan 10 derece tutar. Mısırlılar dekanları gece saatini ölçmek için kullanırlardı; bir dekan-yıldızının ufuk üzerinde belirdiği an, gecenin yeni saatinin başladığını işaret ederdi. Bu sistemin en eski kanıtı Senenmut'un mezarı TT 353'teki tavan dekoru (MÖ ~1473) ve Asyut tabutlarındaki diagonal star tablolardır.
Senenmut'un mezarı TT 353, antik Mısır'ın günümüze ulaşan en eski astronomik tavanlarından biridir; üzerinde 36 dekan sembolü ve gezegen pozisyonları yer alır. Asyut diagonal star tabloları ise MÖ 11. hanedan döneminden kalan tabut iç kapaklarına çizilmiş yıldız listeleridir. Her sütun bir on günlük periyoda karşılık gelir ve o gece hangi dekan-yıldızının saat göstergesi olduğunu sıralar. Bu iki kaynak Mısır gece-saati astronomisinin temel arkeolojik kanıtlarını oluşturur.
Mısırlılar geceyi alacakaranlık ve şafak arasındaki süreyi 12 eşit "saat"e bölmüştür; ancak bunlar modern saat (60 dakika) değil, mevsimsel saatlerdi. Yaz aylarında geceler kısa olduğu için bir gece-saati daha kısa, kış aylarında ise daha uzun sürerdi. Her saatin başlangıcı, doğu ufkunda yeni bir dekan-yıldızının yükselmesiyle (helyak doğuş) belirlenirdi. Toplam 36 dekan sırayla yıl boyunca rota değiştirerek geceyi ölçerdi.
Yükselen dekan, doğu ufkundan o anda yeni doğan dekan-yıldızıdır ve gece saatinin başlangıcını işaret eder; antik Mısır kayıtlarında bu sisteme "rising star" yöntemi denir. Transit dekan ise meridyene (gökyüzünün tepe noktasına) ulaşan dekan-yıldızıdır; bu yöntem Yeni Krallık döneminde tercih edilmeye başlanmıştır. İki sistem arasındaki geçiş, Mısır astronomisinin yaklaşık MÖ 1500'lerde gözlem teknolojisinin gelişmesiyle yaşanmıştır.
Sothic döngü, Sirius (Sothis) yıldızının yıllık helyak doğuşuna dayalı 1461 yıllık bir astronomik takvim döngüsüdür. Mısır sivil takvimi 365 gün olduğu için her dört yılda bir gün geri kayar; Sirius'un Nil taşkınıyla aynı tarihe denk gelmesi yaklaşık 1460 yıl sürer. Mısırlılar bu uzun döngüyü gece-saati ölçümlerini ve dekanlarını doğru tutmak için kalibrasyon noktası olarak kullanırlardı. Modern Mısırologlar tarihi olayları tarihlemede de bu döngüden yararlanır.