Julian reformu öncesi (MÖ 45 öncesi) gerçek Roma takvimi. Aylar yeni hilalin ilk görünüşüyle başlar, Nonae ilk dördüne, Idus dolunaya denk gelir. Gün nitelikleri (Fasti, Nefasti, Comitialis), festivaller ve kozmolojik katmanıyla birlikte.
Bugün kullandığımız takvim, zamanı takip etmek için gökyüzüne bakmamızı gerektirmiyor. Günler sabit, aylar sabit, yıl sabit… Ancak Roma'nın en eski takvimi böyle değildi. Ayın ilk hilali batı ufkunda göründüğünde pontifex Capitolium tepesinde halka seslenir, yeni ayı ilan ederdi. Bu an Kalendae idi ve “takvim” sözcüğünün kendisi buradan gelir (calare = seslenmek, ilan etmek). İlk dördün gökyüzünde belirdiğinde Nonae, dolunay parladığında Idus gelirdi. Zaman, göğün yeryüzündeki ritmiydi.
MÖ 45'te Julius Caesar'ın reformu bu bağı kopardı. Aylar sabit uzunluklara kavuştu, Kalendae artık gerçek yeni aylara değil takvimin ilk gününe, Idus dolunaya değil ayın 13. veya 15. gününe denk gelir oldu. İsimler kaldı ama gökle ilişkileri sona erdi. Modern takvimimiz bu kopuşun mirasçısıdır.
Bu takvimi, o kopuştan önceki sistemi yeniden canlandırmak amacıyla rekonstrükte ettim. Roma takvimi, astrolojiyi anlamak isteyenler için elimizdeki en önemli takvimlerden biridir. Festivaller ve Dies Ater kuralları Fasti Antiates Maiores'ten (MÖ 84-55, hayatta kalan tek cumhuriyet takvimi), Macrobius, Ovid ve Scullard'dan derlendi. Diğer günlerin nitelikleri (Fasti, Nefasti, Comitialis) ise Roma takviminin sabit günlerine dayanan basit bir kurala göre atanır. Burada gördüğünüz takvim tarihsel Roma takviminin birebir kopyası değildir. Eski takvim pontifex maximus'un siyasi kararlarına bağlıydı ve şu an tam olarak hesaplanamaz. Bu rekonstrüksiyon ise gökyüzü ile zamanın henüz birbirinden kopmadığı dönemin çalışan bir modelidir.
Roma takviminde günler modern sayı sistemiyle değil, üç sabit referans noktasına göre geriye sayımla ifade edilmiştir. Kalendae (ayın 1. günü) yeni hilalin pontifex tarafından halka ilan edildiği gündür ("calare" = seslenmek). Nonae ilk dördüne, Idus dolunaya karşılık gelir. Bu araç, ortalama ay evrelerini hesaplayarak Kalendae/Nonae/Idus'u astronomik temeline döndürmektedir.
Dies Fasti (F): Mahkemeler açık, hukuki işler yapılabilir. Dies Nefasti (N): Mahkemeler kapalı, dini törenler öncelikli. Dies Comitialis (C): Halk meclisi toplanabilir. NP: Kamu festivali, çalışma kaçınılır. EN: Gün ikiye bölünür. Sabah nefastus (kurban hazırlığı), öğlen fastus, akşam yine nefastus sayılır. Dies Ater: Kalendae, Nonae ve Idus'un ertesi günleri uğursuz sayılmış, yeni girişimlere başlanmamıştır.
Roma'da 7 günlük hafta yoktu. Bunun yerine Nundinae denilen 8 günlük pazar döngüsü (A-H) kullanılmıştır. Yıl toplam 355 gündür ve güneş yılından yaklaşık 10 gün kısa kalır. Bu açığı kapatmak için bazı yıllarda Februarius'un 23. gününden sonra 22-23 günlük Mercedonius artık ayı eklenirdi. Ancak bu karar pontifex maximus'a bağlıydı ve siyasi sebepler içerebiliyordu.
Bu araç, pre-Julian Roma takviminin astronomik rekonstrüksiyonudur. Tarihsel Roma takvimi pontifex maximus'un kararlarına bağlı olduğundan birebir hesaplanamaz. Burada gösterilen, takvimin tasarlandığı biçimdir.
Bu takvim rekonstrüksiyonuna kaynaklık eden eserler: Fasti Antiates Maiores (MÖ 84-55); Macrobius, Saturnalia; Ovid, Fasti; Varro, De Lingua Latina; Censorinus, De Die Natali; Ioannes Lydus, De Mensibus; Michels (1967); Scullard (1981).
Sayfanın tam içeriğini PDF olarak indir, e-posta listemize katıl.
Cumhuriyet dönemi Roma takviminin 79 festivali, kendi aylarına ve Roma gün sayılarına göre. Her festival hem modern yazımıyla (Lupercalia) hem de yazıtlardaki klasik biçimiyle (LVPERCALIA) verilmiştir. Yukarıdaki takvim aracı bu günleri seçtiğiniz yıl için Gregoryen karşılıklarıyla hesaplar.
Gün numaraları Roma ayının kaçıncı günü olduğunu gösterir; Kalendae ayın ilk günü, Nonae ilk dördün, Idus dolunay civarıdır. Gregoryen karşılıkları yıldan yıla değişir, yukarıdaki takvimden hesaplayabilirsiniz.
Pre-Julian Roma takvimi hakkında merak edilenler
Pre-Julian Roma'da ay üç sabit referans noktası üzerinden okunurdu. Kalendae (ayın 1'i) yeni hilali pontifex'in Capitolium'da halka ilan ettiği gündür; "takvim" sözcüğü buradaki calare (seslenmek) fiilinden gelir. Nonae ilk dördüne (5. veya 7. gün), Idus ise dolunaya (13. veya 15. gün) denk gelirdi. Diğer günler bu üç noktaya geriye sayım ile ifade edilir; örneğin "ante diem III Idus Martias", Mart Idus'una (15 Mart) dahil sayımla üç gün kala, yani 13 Mart demektir.
Roma takviminde her gün hukuki ve dini bir karaktere sahiptir. F (Fasti) günleri mahkemelerin açık olduğu, davaların açılabildiği günlerdir. N (Nefasti) günlerinde mahkemeler kapalıdır ve dinî törenler önceliklidir. C (Comitialis) günleri halk meclisi toplanabilir. NP kamu festivali, çalışma kaçınılır günleri belirtir. EN (Endotercisus) günü ikiye bölünür. Sabah nefastus, öğlen fastus, akşam yine nefastus sayılır. Fasti Antiates Maiores bu harfleri yılın her günü için tek tek kaydeder.
Dies Ater, Kalendae, Nonae ve Idus'un hemen ertesi günlerine verilen addır. Bu günlerde yeni bir işe başlamak, sefere çıkmak, evlenmek ve ticaret yapmak uğursuz sayılırdı. Geleneğin kökeni Allia Muharebesi'ne (MÖ 18 Temmuz 390) dayandırılır; bu felaket gününden sonra Roma, kutsal referans noktalarını izleyen günleri tehlikeli ilan etmiştir. Macrobius ve Aulus Gellius bu âdete günlük hayatta nasıl uyulduğunu ayrıntılı biçimde aktarır.
Pre-Julian takvim 355 günlük lunisolar bir yıla dayanır. Güneş yılına yetişmek için her iki yılda bir Februarius'un ortasına Mensis Intercalaris (Mercedonius) adlı ek bir ay sokulurdu. Bu ayın eklenip eklenmeyeceğine pontifex maximus karar verirdi. Karar çoğu zaman siyasi amaçla, bir konsülün görev süresini uzatmak ya da kısaltmak için kullanıldı. Caesar Mısır'dan döndüğünde, MÖ 46'da, takvim güneş yılından yaklaşık 80 gün sapmıştı. Tek seferlik 445 günlük "karışıklık yılı" (annus confusionis) ve ardından gelen Julian reformu bu düzensizliğe son verdi.
Roma yılı başlangıçta Martius (Mars'ın ayı) ile başlardı. Askerî seferler bu ayda açılırdı ve ay adını savaş tanrısından alır. Numa Pompilius'a atfedilen reforma kadar yıl 304 günlük on aydan oluşuyor, Ianuarius ve Februarius yıl sonuna ekleniyordu. Ay isimleri içindeki Quintilis (beşinci, sonra Julius), Sextilis (altıncı, sonra Augustus), September, October, November, December (yedinci-onuncu) Martius'tan başlayan sıralamayı bugüne kadar koruyan dilsel kanıttır. Yılbaşının 1 Ocak'a kayması MÖ 153'te konsüllerin göreve başlama tarihinin değişmesiyle resmileşti.
Fasti Antiates Maiores (MÖ 84-55), Antium kentinden çıkarılmış ve hayatta kalan tek cumhuriyet dönemi takvim yazıtıdır. Tüm yılı F/N/NP/C/EN gün karakterleri, festival isimleri ve önemli yıldönümleriyle birlikte gösterir. Caesar reformundan önceki Roma takviminin gerçekte nasıl işlediğini gösteren birincil maddi kaynak budur. Bu araç dahil modern rekonstrüksiyonlar bu yazıtın okumalarına, Ovid'in Fasti'sine ve Macrobius'un Saturnalia'sına dayanır.
Devamını Keşfedin
Bu araç ay evrelerinden Roma takviminin Kalendae, Nonae ve Idus'unu, gün niteliklerini ve nundinal harflerini çıkarır; takvimin gökyüzüyle bağının nasıl koptuğunu Kutsala Dönüş'te anlatıyoruz.
Podcast'i Dinle →