Aztek Tanrıları Soyağacı

Ometeotl'dan Beşinci Güneş'e

Aztek yaratılışı tek bir tanrıyla değil, bir ikilikle başlar. Omeyocan'da oturan Ometeotl hem Ometecuhtli hem Omecihuatl'dır ve dört oğlu dört yönü tutar: kara Tezcatlipoca, kırmızı Xipe Totec, ak Quetzalcoatl ve mavi Huitzilopochtli. Bu dört kardeş art arda dört güneş kurar ve yıkar, beşinci ve son güneş olan Nahui Ollin ise Teotihuacan'da Nanahuatzin'in ateşe atlamasıyla doğar.

Bu şemayı Yunan soyağacı gibi okumamak gerekir. Elimizdeki bütün kaynaklar fetihten sonra yazıya geçti ve birbirleriyle çelişir, üstelik tek bir tanrı birkaç ad ve birkaç yüzle karşımıza çıkar. Camaxtli bir kaynakta Mixcoatl, başka bir kaynakta Xipe Totec'tir ve Huitzilopochtli hem ilk çiftin oğlu hem Coatlicue'nin oğludur. Aztek tanrıları sabit bir soy ağacından çok, birbirinin içine geçen yüzler kümesidir ve bu şema o çelişkileri gizlemek yerine notlarda gösterir.

142 tanrı ve figür260 günlük tonalpohualli52 yıllık takvim çemberi17 soy ve grup

Kısa özet

Ana hat: ikilikten beşinci güneşe

Şema soldan sağa şu sırayı izler: Ometeotl ve ikili yaratıcı, dört Tezcatlipoca ile ilk büyük tanrılar, beş güneş ve Mictlan'ın katları, Coatepec savaşı ve yıldız orduları, ilk insanlar ve mısır soyu. En sağda tonalpohualli'nin gün ve gece efendileri iki grup kutusunda toplanır. Kalabalık soylar kesikli çerçeveli grup kutusu olarak gösterilir; kutuya dokununca aşağıdaki liste açılır. Sürükleyerek gezin, Ctrl/⌘ + tekerlek ya da düğmelerle yakınlaştırın.

İlk ikiliTezcatlipocaBüyük tanrıTanrıSu ve yağmurCanavarDoğaTakvim ve güçİnsanGrup (liste açar)

Bağların bir kısmı kaynaklara göre değişir. Huitzilopochtli burada ilk çiftin dördüncü oğlu olarak çizilidir, çünkü Historia de los Mexicanos por sus pinturas böyle anlatır, ama Florentine Codex onu Coatepec'te Coatlicue'den doğurtur. Tlaloc, Chalchiuhtlicue ve Mictlantecuhtli için de dört kardeşin onları yarattığı söylenir, bu yüzden şemada ebeveyn bağı verilmemiştir. Gün ve gece efendileri ayrı tanrılar değil, aynı tanrıların takvimdeki görevleridir.

Soy gezgini: kim kimin çocuğu?

Bir ad yazın ya da şemadaki bir kutuya dokunun. Açılan kart, sömürge dönemi kodekslerinde kayıtlı ebeveyn, eş ve çocuk bağlarını gösterir. "Kaydedilmemiş" o figür için bu şemada bağ olmadığı anlamına gelir, kaynaklarda hiç olmadığı anlamına değil.

Soylar ve gruplar

Şemadaki 142 figürün tamamı burada soy ve gruba göre sıralanır. Üstteki çipler türe göre süzer; bir ada dokununca gezgin o kişiyi açar.

Ometeotl ve ikili yaratıcı 7
Dört Tezcatlipoca 4
Beş Güneş 5
Yağmur ve sular: Tlaloc'un evi 13
Mictlan: ölüler ülkesi 8
Mictlan'ın dokuz katı 9
Coatlicue ve Coatepec savaşı 6
Gök cisimleri ve ateş 10
Mısır, çiçek ve şölen 10
Pulque tanrıları (Centzon Totochtin) 11
Toprak, doğurganlık ve kirlilik 10
Avcılar, savaşçılar ve Chichimeca tanrıları 7
Zanaat, ticaret ve hekimlik 6
Günün on üç efendisi (Tonalteuctin) 13
Gecenin dokuz efendisi (Yohualteuctin) 9
Tzitzimime, Cihuateteo ve canavarlar 6
İlk insanlar ve tanrılaştırılan atalar 8

Sıkça Sorulan Sorular

Aztek mitolojisinde ilk tanrı kimdir?

Aztek yaratılışı tek bir tanrıyla değil bir çiftle başlar. En üst gök olan Omeyocan'da oturan Ometeotl, 'İki Tanrı' demektir ve aynı anda hem Ometecuhtli hem Omecihuatl'dır. Historia de los Mexicanos por sus pinturas aynı çifti Tonacatecuhtli ile Tonacacihuatl, gökyüzüne bakan yanıyla da Citlallatonac ile Citlalinicue adlarıyla anar. Bu çiftin dört oğlu dört Tezcatlipoca'dır ve asıl yaratma işini onlar yapar.

Tonalpohualli nedir ve bu şemayla ilişkisi nedir?

Tonalpohualli 260 günlük kutsal takvimdir. Yirmi gün işareti, birden on üçe kadar giden sayılarla eşleşir ve bütün eşleşmeler 260 günde bir başa döner. Her gün işaretinin bir koruyucu tanrısı vardır, örneğin Ehecatl gününün koruyucusu Quetzalcoatl, Tochtli gününün koruyucusu Mayahuel'dir. Ayrıca her günü sırayla bir gün efendisi ile bir gece efendisi yönetir ve bu iki liste bu şemada ayrı gruplar olarak verilmiştir. Tonalpohualli, Batı astrolojisindeki burç dizisinden çok bir doğum günü falına benzer: kişi doğduğu günün adını ve kaderini taşır.

Aztek yılı ve elli iki yıllık çevrim nasıl işler?

Sivil takvim xiuhpohualli 365 gündür ve yirmişer günlük on sekiz aydan artı beş günden oluşur. Bu beş güne nemontemi denir ve uğursuz sayıldığı için o günlerde iş yapılmaz. 260 günlük tonalpohualli ile 365 günlük xiuhpohualli ancak 18.980 günde, yani 52 yılda bir aynı noktada buluşur. Bu 52 yıllık çevrime Takvim Çemberi denir ve sonunda bütün ateşler söndürülüp Yeni Ateş töreniyle yeniden yakılır, çünkü çevrimin bitiminde tzitzimime'nin ineceğinden korkulur.

Quetzalcoatl ile Xolotl'un Venüs ile ilişkisi nedir?

Quetzalcoatl Venüs'ün sabah yıldızıdır ve bu yüzü Tlahuizcalpantecuhtli, yani 'Şafak Evinin Efendisi' adıyla anılır. İkiz kardeşi Xolotl ise Venüs'ün akşam yıldızıdır ve güneşi her gece yeraltından geçirir. Ce Acatl Topiltzin'in kendini yakıp yüreğinin göğe çıkması da bu gezegenin kaybolup yeniden görünmesini anlatır. Codex Borgia ile Dresden El Yazması'ndaki Venüs çizelgeleri, Mezoamerika'nın gezegen astrolojisine en çok yaklaştığı yerdir. Sitedeki Venüs Yıldız Noktası aracıyla ve Maya takvimi aracıyla bu çevrimi kendi tarihleriniz için deneyebilirsiniz.

Bu soyağacı hangi kaynaklara dayanıyor ve ne kadar güvenilir?

Aztek tanrıları hakkında bildiğimiz her şey fetihten sonra yazıya geçti. Ana kaynaklar Bernardino de Sahagún'un Florentine Codex'i, Codex Borgia ile Borgia grubunun takvim kitapları, Codex Mendoza, Leyenda de los Soles ve Historia de los Mexicanos por sus pinturas'tır. Bu metinler birbiriyle çelişir ve aynı tanrı farklı adlarla, farklı ebeveynlerle karşımıza çıkar. Şema bu yüzden kesin bir soy iddiası değil, kaynakların en çok paylaştığı bağların bir haritasıdır ve ayrıldıkları yerler notlarda açıkça yazılıdır.

Paylaş:

Devamını Keşfedin

260 günlük takvimi kendi tarihinizde deneyin

Tonalpohualli ile Maya tzolk'in'i aynı 260 günlük yapıyı paylaşır. Takvim araçlarında Maya takvimi ve Venüs çevrimi hesaplayıcıları ile bir tarihin gün işaretini ve Venüs evresini görebilirsiniz.

Takvim araçları