Ay Mitolojisi

Nanna, Enlil ile Ninlil'in oğludur. Ur kentinin efendisidir ve Güneş tanrısı Utu ile Inanna onun çocuklarıdır. Ayları, takvimi ve kaderi o belirler, hilal ise onun boğa boynuzu olarak okunur. Harran'daki Sin kültü Roma çağına kadar sürmüştür. Babil için Ay, Güneş'ten daha önemli bir tanrıydı. Mezopotamya soyağacında Nanna →

Selene, Hyperion ile Theia'nın kızı ve Helios'un kız kardeşidir. Gece göğünü iki atlı bir arabayla geçer. Latmos dağında uyuyan çoban Endymion'a âşık olur ve Zeus'tan ona sonsuz uyku ile sonsuz gençlik vermesini ister. Selene, gök cismi olarak Ay'ın kendisidir. Yunan soyağacında Selene →

Artemis, Zeus ile Leto'nun kızı ve Apollon'un ikizidir. Avı, vahşi doğayı, bakireliği ve doğumu korur, genç kızların da koruyucusudur. Aktaion onu çıplak görünce tanrıça onu geyiğe çevirir. Helenistik dönemde hilalle özdeşleşir ve Roma'da Diana adıyla tapınım görür. Artemis'in ikinci yüzü avcı bakire değil, hayvanların hanımıdır. Homeros, İlyada'da ona potnia theron, yani vahşi hayvanların hanımı der ve bu sıfat Anadolu'nun eski ana tanrıçasına kadar geri gider. Aynı çizgideki Frig ana tanrıçası Kybele aslanlarla oturur, Galli adı verilen rahipleri de tanrıçaya adanırken kendilerini iğdiş ederdi. Efes'teki Artemis heykeli Yunan avcı bakireden çok bu Anadolu ana tanrıçasına benzer. Yunan soyağacında Artemis →

Hekate, Perses ile Asteria'nın kızıdır. Kavşakların, büyünün, gecenin ve eşiklerin üç yüzlü tanrıçası olarak anılır. Demeter, Persephone'yi ararken Hekate ona meşalesiyle yol gösterir. Karanlık Ay'ın, kocakarının ve cadılığın tanrıçasıdır ve köpek ile anahtar onun simgeleridir. Hekate'nin büyücü yüzü Kirke ve Medeia ile birlikte anılır. Odysseia'da Kirke kendi adasında ilaç ve sözle Odysseus'un adamlarını domuza çevirir. Apollonios Rhodios ise Medeia'yı Hekate'nin rahibesi olarak anlatır. Bu adlar Yunan anlatısında gecenin, ilacın ve eşiğin bilgisini bir arada tutar ve Ay'ın karanlık evresine bağlanır. Yunan soyağacında Hekate →

Mısır'da Ay erkektir. Khonsu 'gezgin' demektir ve Thebai'de zamanı ölçen tanrıdır. Thoth ise ayla ilişkili kâtiptir, takvimin ve hesabın efendisi sayılır. Mısırlılar Ay'ı Horus'un sol gözü olarak düşünür. Seth bu gözü yaralar, Thoth onu iyileştirir ve iyileşen göze wedjat denir. Mısır soyağacında Khonsu →

Mani, Mundilfari'nin oğludur ve Ay'ı gökte süren oğlandır. Kurt Hati onu durmadan kovalar. Germen dillerinde Ay erkektir (der Mond) ve Pazartesi (Monday, Montag) onun günüdür. Bil ile Hjuki adlı iki çocuğu yanına alır. Bazı araştırmacılar kova taşıyan Jack ve Jill tekerlemesinin kökünü bu hikâyede arar. İskandinav soyağacında Mani →

Chandra, Vedik astrolojide Ay'ın grahasıdır ve zihni (manas), anneyi ve duyguları temsil eder. Yirmi yedi nakshatra onun eşleridir. İçlerinden Rohini'yi kayırdığı için küçülme lanetini alır. Soma adı hem Ay'ı hem de ölümsüzlük içkisini karşılar. Pazartesi (Somavara) onun günüdür.

Tsukuyomi, Izanagi'nin sağ gözünden doğan Ay kami'sidir. Yiyecek tanrıçası Ukemochi ağzından yemek çıkardığı için onu öldürür. Amaterasu buna öfkelenir ve onunla bir daha görüşmez. Japon anlatısı gündüz ile gecenin ayrılığını böyle açıklar. Japon soyağacında Tsukuyomi →

Hilal bakire Artemis'e, dolunay anne ve sevgili Selene'ye, karanlık ay ise kocakarı ve büyücü Hekate'ye karşılık gelir. Bu eşlemede Ay'ın üç evresi kadın hayatının üç çağını gösterir. Yunan kaynakları bu üç tanrıçayı zaman zaman tek Ay'da birleştirir. Robert Graves ise bu üçlüyü modern paganizmin merkezine yerleştirdi.

Astrolojide Ay anneyi, bedeni, alışkanlığı ve ihtiyacı gösterir. Gelgitler, adet döngüsü ve gebelik eskiden Ay'ın ritmiyle ölçülürdü. Haritada Ay'ın burcu, nasıl beslendiğimizi ve başkalarını nasıl beslediğimizi anlatır.

Ay, insanlığın ilk saati ve ilk takvimidir. Babil ayı yeni hilalle başlar. İbrani ve İslam takvimleri bugün de ayı hilalle başlatır. Nanna 'ayları sayan', Thoth 'zamanı hesaplayan' tanrı olarak anılır. Yirmi sekiz Ay konağı Arap ve Hint astrolojisinin omurgasını oluşturur. Sözlükte 28 Ay Konağı →

Latince luna'dan türeyen lunaticus 'Ay çarpmış' demektir. Dolunayda taşan duygular, uyurgezerlik ve kurt adam masalları Ay'ın bilinçdışıyla bağını anlatır. Endymion'un sonsuz uykusu ve rüyası da Ay'a aittir.

Ay'ın metali gümüştür. Ay ışığı Güneş'in yansımasıdır, bu yüzden Ay kendi ışığı olmayan bir ayna sayılır. Simyada Luna, Sol'un dişil eşidir ve kimyasal düğün (coniunctio) ikisinin birleşmesini anlatır. Bedende beyin, mide, göğüs ve sol göz Ay'a verilir.

Tarotta Başrahibe iki sütun arasında oturur. Ayağında hilal, kucağında kapalı bir kitap vardır. Kart gizli bilgiyi, sezgiyi ve içe dönüşü anlatır. Golden Dawn geleneğinde Ay'ın kartıdır. Kabbala'da Yesod (Temel) sephirasına, yani imgelem ve bilinçdışı küresine bağlanır. XVIII numaralı Ay kartı ise yanılsamayı anlatır.

Selene, Latmos'ta uyuyan çoban Endymion'u görür ve ona âşık olur. Zeus çobana dilediğini vermeyi kabul eder ve Endymion sonsuz uykuda sonsuz gençlik ister. Selene her gece onu ziyaret eder ve ondan elli kız doğurur. Mitte sevgili hiç değişmezken Ay her gece başka bir evrede gelir. Anlatı böylece Ay'ın döngüsünü tutkunun sabitliğiyle yan yana koyar.

Seth, Horus'un sol gözünü, yani Ay'ı parçalar. Thoth parçaları toplar ve gözü iyileştirir, Ay da yeniden dolar. Bu iyileşen göz olan wedjat, bütünlüğün ve şifanın muskası olur. Gözün parçaları Mısır'ın kesir işaretleri olarak kullanılır (1/2, 1/4, ... 1/64). Ay'ın küçülüp büyümesi bu mitte yaralanma ve şifa olarak okunur.

Hesiodos, Theogonia'da Gaia'yı toprağın kendisi ve tanrıların atası olarak anlatır. Demeter ise ekili toprağın, tahılın ve anneliğin tanrıçasıdır. Homerik Demeter İlahisi'ne göre kızı Persephone yeraltına alınınca tanrıça yasa gömülür ve toprak ürün vermez, kız geri döndüğünde ise bahar gelir. Klasik yedi gezegende Demeter'in doğrudan bir karşılığı yoktur, onun Ay'la kurulan bağı modern astrolojinin anne arketipi üzerinden yaptığı bir okumadır. Yunan soyağacında Demeter →

Hera evliliğin, meşru ailenin ve kentin koruyucusudur, en büyük tapınakları da Argos ile Samos'tadır. Hyginus, Astronomica'da Herakles Hydra ile dövüşürken Hera'nın yardıma bir yengeç yolladığını yazar. Kahraman hayvanı ezer, tanrıça da onu gökyüzüne koyar ve Yengeç takımyıldızı böyle doğar. Ay Yengeç'i yönettiği için bu küçük hikâye Ay'ın ev, aile ve yurt anlamlarıyla birlikte okunur. Yunan soyağacında Hera →

Göksel İnek Kitabı'na göre Ra, insanlığı cezalandırmak için gözünü Hathor-Sekhmet biçiminde yeryüzüne yollar. Tanrıça kan içmeye başlayınca durdurulamaz, bu yüzden tanrılar kırmızıya boyanmış birayı tarlalara döker. Tanrıça bunu kan sanıp içer, sarhoş olur ve öfkesi diner. Gılgamış Destanı'nın on birinci tabletinde Ishtar tufan gecesi doğuran kadın gibi haykırır, çünkü sularda yok olanlar kendi halkıdır. Her iki anlatıda da yükselip çekilen sıvı, Ay'a bağlanan gelgit ve döngü fikriyle birlikte anılır. Mısır soyağacında Hathor →

Ay haritada bedeni ve bedenin hafızasını gösterir. Lilly, Christian Astrology'de Ay'a beyni, mideyi, göğsü ve bağırsakları verir, yani gövdenin besleyen ve hazmeden bölgesini. Freud, Ben ve İd'de benin her şeyden önce bedensel bir ben olduğunu yazar ve beden egosu kavramı buradan gelir. Solar pleksus, göbek ve göğüs bölgesinin duyguyla anılması da aynı bedensel beni anlatır.

Ay'ın karanlık evresi kapalı mekânlarla anlatılır. Hesiodos'a göre Rhea, Zeus'u Girit'te bir mağarada doğurur ve çocuğu orada büyütür. Aynı biçim mezarda görünür, çünkü ölü de toprağın içindeki bir oyuğa konur. Eleusis gizemlerinde adaylar yeraltına iner ve oradan yeniden doğmuş sayılarak çıkar, bu yüzden gebelik, mağara ve mezar aynı kapalı karanlığı paylaşır.

Snorri Sturluson, Edda'da Yggdrasil'i dokuz dünyayı bir arada tutan kül ağacı olarak anlatır. Üç kökünden birinin altında Urd kuyusu bulunur ve üç Norn her gün kuyudan su alıp ağacı sular, ağaç böylece kurumaz. Yapraklarından düşen çiye bal çiyi denir ve arılar ondan beslenir. Dünya ağacının besleyen ana imgesi olarak Ay'a bağlanması İskandinav kaynağının değil, sonraki karşılaştırmalı okumanın yorumudur.

Sefirot ağacının dokuzuncu küresi Yesod'dur ve adı temel demektir. Zohar onu üstteki kürelerin akışını toplayıp aşağıya ileten kanal olarak anlatır. Onuncu ve en alttaki küre Malkut, yani krallık, alıcı olduğu için Shekhinah ile eşlenir. Kabbala ayın küçülmesini Shekhinah'ın eksilmesi olarak okur, gezegenleri sefirotlarla eşleyen düzende ise Ay Yesod'a bağlanır ve bu ikinci eşleme Rönesans sonrası okült geleneğin işidir.

Tarotta İmparatoriçe tahtında oturur, arkasında ekin tarlası ile bir ırmak görünür. Kart doğurganlığı, beslemeyi ve maddi bolluğu anlattığı için anne arketipinin kartı sayılır. Golden Dawn düzeninde bu kart Ay'a değil Venüs'e ve İbranice Dalet harfine bağlanır. Ay'ın kartı II Başrahibe'dir, İmparatoriçe ise Ay sembolizmine anne teması üzerinden girer.

Mısır'da Nut, gövdesiyle yerin üstüne kavis çizen gök tanrıçasıdır ve her akşam Ra'yı yutup her sabah doğurur. Roma'da Fortuna çarkı çevirir ve insanın talihini yükseltip indirir. Tarotun X Kader Çarkı kartı bu Roma imgesinden gelir, Golden Dawn düzeninde ise Ay'a değil Jüpiter'e bağlanır. Ay'ın evreleri düzenli olarak değiştiği için döngü ve talih imgeleri gelenekte Ay'la birlikte anılır. Mısır soyağacında Nut →

Simyada kararmadan (nigredo) sonra gelen evre beyazlaşmadır ve albedo adını taşır. Bu evrede madde yıkanır ve arınır, bu yüzden gümüşe ve Luna'ya bağlanır. İş kapalı bir kapta yürür, simyacılar bu kaba vas hermeticum der ve kabın ağzı mühürlenmezse işin bozulacağını söyler. Jung, albedo'yu bilinçdışından gelen malzemenin yıkanıp ayırt edilir hale gelmesi olarak okur.

Lilith adının en eski izi Mezopotamya'nın gece iblislerine gider, Yeşaya 34:14 de onu çölde barınan varlıklar arasında anar. Adem'in ilk karısı olduğu ve eşitlik isteyip bahçeden ayrıldığı anlatı ise ortaçağ metni Ben Sira Alfabesi'nde bulunur. Havva bu anlatıda ikinci denemedir, Lilith ise dışarıda kalan ve boyun eğmeyen taraftır. Astrolojide Kara Ay Lilith denen nokta Ay yörüngesinin apojesidir ve mitle değil yörünge geometrisiyle tanımlanır, ikisini birleştiren yorum modern bir gelenektir.