Merkür Mitolojisi

Hermes, Zeus ile Pleiad Maia'nın oğludur. Homerik İlahi'ye göre doğduğu gün beşiğinden çıkar, Apollon'un sığırlarını çalar ve kaplumbağa kabuğundan liri yapar. Yunanlar onu tanrıların habercisi olarak tanır ve o aynı zamanda yolcuları, tacirleri, hırsızları ve hatipleri korur. Ölülerin ruhunu Hades'e götürdüğü için ona psykhopompos, yani ruh taşıyıcı denir. Yunan soyağacında Hermes →

Thoth ibis başlı bir tanrıdır ve Mısır'da yazıyı, hesabı, takvimi ve büyüyü yönetir. Tanrıların kâtibi olarak Maat'ın terazisinde tartılan kalbin sonucunu o yazar. Bir mitte Ay'la dama benzeri bir tahta oyunu oynayıp yılın beş ek gününü kazanır. Yunanlar Thoth'u Hermes'le özdeşleştirdi ve Hermes Trismegistos figürü bu özdeşleştirmeden doğdu. Mısır soyağacında Thoth →

Nabu, Marduk'un oğludur ve kader tabletlerinin kâtibi olarak tanınır. Kült merkezi Borsippa şehridir. Babil astronomisinde Merkür gezegeni Nabu'nun yıldızı sayılır ve yazı da kehanet de onun alanına girer. Mezopotamya soyağacında Nabu →

Romalılar Germen tanrısı Wodan'ı Mercurius'la eşledi. Bu eşleşme haftanın gününde hâlâ görülür, çünkü Wednesday (Woden's day) Merkür'ün günü olan Çarşamba'dır. Odin rünleri, şiiri ve kılık değiştirmeyi temsil eder. Hilekâr Loki ise Merkür'ün sınır tanımayan, cinsiyet değiştiren ve yalan söyleyen yüzünü taşır. İskandinav soyağacında Loki →

Kuzey Amerika yerli anlatılarında Coyote ve Kuzgun (Raven) dünyaya ateşi, ışığı ve ölümü getiren hilekârlardır. Kuralları bozarlar ama tam da bu şekilde düzeni kurarlar. Merkür'ün trickster arketipi en saf biçimini bu iki figürde bulur.

Vedik astrolojide Merkür'e Budha denir. Anlatıya göre Budha, Ay tanrısı Chandra ile Tara'nın gizli birleşmesinden doğar. Zekânın, öğrenimin ve ticaretin gezegenidir ve Çarşamba (Budhavara) onun günü sayılır. Adı benzese de Buddha ile karıştırılmamalıdır.

Merkür mesajı taşıyan tanrıdır, mesajın kaynağı değildir. Aracı ve çevirmen olarak çalışır. Haritada Merkür'ün işi zihnin bilgiyi bir yerden bir yere taşımasıdır. Konuşma ve yazı bu taşımanın araçlarıdır.

Memphis ilahiyatında Ptah dünyayı kalbinde tasarlar ve diliyle söyleyerek var eder. Thoth bu sözü yazıya geçiren tanrıdır ve büyü formüllerinin gücü de onun ağzından gelir. Babil'de Nabu kader tabletlerine yazdığı için sözün bağlayıcılığını taşır. Yunan felsefesi aynı gücü logos sözcüğüyle adlandırır ve Hermes'i logosun tanrısı sayar. Bu dalda söylenen söz bir bilgi aktarımı değil, doğrudan bir eylemdir.

Homerik İlahi'ye göre Hermes doğduğu gün kaplumbağa kabuğundan liri yapar, sonra da çobanların kavalını icat eder. Yunanca techne sözcüğü hem sanatı hem el becerisini karşılar ve bu alan Merkür'e düşer. Hephaistos ateşte biçim verirken Hermes aleti tasarlar ve kullanmayı öğretir. Yazı, ölçü, hesap ve müzik aleti aynı beceri dalının ürünleridir.

Yunan yollarında ve kapılarda dikilen herma taşları Hermes'e aittir. Bu taşlar sınırı, eşiği ve kavşağı işaretler. Merkür de her zaman iki alanın arasında durur. Yaşayanlarla ölüler, tanrılarla insanlar ve alıcı ile satıcı arasındaki geçişi o sağlar.

Mercurius adı Latince merx (mal) ve mercari (ticaret yapmak) sözcükleriyle aynı kökten gelir. Alışveriş, pazarlık, kâr ve dolandırıcılık aynı tanrının elinde toplanır. Hermes bu yüzden hem tacirlerin hem hırsızların koruyucusudur.

Hermes ölülerin ruhunu Hades'e götüren tek Olymposludur. Persephone'yi yer altından geri getiren de odur. Derinlik psikolojisinde Merkür, bilinç ile bilinçdışı arasında gidip gelen aracı olarak okunur. Rüya, sezgi ve eşikte duran düşünce bu aracılığın alanına girer.

Hermes yalan söyler, yemin bozar ve yakalanınca güler. Zeus onu bu yüzden cezalandırmaz, tam tersine haberci yapar. Merkür'ün dili doğruya da yalana da aynı ustalıkla hizmet eder. Hitabet, retorik ve ikna bu yüzden onun alanına girer.

Helenistik Mısır'da Hermes ile Thoth'un birleşmesinden 'üç kere büyük Hermes', yani Hermes Trismegistos doğdu. Gelenek Corpus Hermeticum'u ve Zümrüt Tablet'i ona atfeder. Zümrüt Tablet'in 'yukarıda ne varsa aşağıda da o' cümlesi buradan gelir. Bu gelenekte astroloji, simya ve büyü tek çatı altında toplanır. Sözlükte Hermes Trutini →

Akan metal cıva Batı dillerinde gezegenin adını taşır (İngilizce mercury), Latincede ise argentum vivum, yani canlı gümüş diye anılır. Simyada Mercurius kükürt ile tuz arasındaki dönüştürücü ilkedir. Uçucudur, değişkendir ve iki cinsiyetli sayılır. Bedende sinir sistemi, dil ve eller Merkür'e bağlanır.

Tarotta Büyücü masasında dört elementin araçlarıyla durur. Bir elini göğe, ötekini yere uzatır ve böylece aracı rolünü gösterir. Golden Dawn eşlemesinde bu kart Merkür'e verilir. Kartın sayısı birdir, çünkü her işin başlangıcında niyet ile araç yan yana durur.

Hayat Ağacı'nda Hod, yani İhtişam, Merkür'ün küresidir. Aklı, dili ve biçim vermeyi temsil eder. Ağaçta karşısında Venüs'ün küresi Netzach durur ve ikisi ölçü ile duygu arasındaki dengeyi kurar. Hod'un işi Netzach'tan gelen ham duyguyu adlandırmak ve düzene sokmaktır. Golden Dawn geleneği bu küreyi sekizinci sayıya ve sekiz kollu yıldıza bağlar.

Mısır'da bulunan Yunanca büyü papirüsleri formüllerin başında sık sık Hermes'i çağırır. Bu metinlerde büyücü tanrıyla konuşan aracıdır ve işini sözle, isimle ve harfle yapar. Lilly, Merkür'ün insanları arasında astrologları, kâtipleri ve büyü ile uğraşanları sayar. Rönesans'ta Ficino ile Agrippa aynı geleneği sürdürür ve doğal büyüyü Merkür'ün alanına bağlar.

Merkür iki burcu yönetir. Hava burcu İkizler'de konuşan, bağlantı kuran ve kolayca dağılan zihni gösterir. Toprak burcu Başak'ta ise aynı zihin ayıklar, sınıflar ve düzeltir. Kastor ile Polydeukes'in ikizliği Merkür'ün bu çift doğasını anlatır. Dioskurlar →

Homerik İlahi'ye göre bir günlük Hermes, Apollon'un elli ineğini geri geri yürüterek çalar ve izleri şaşırtır. İki ineği kurban eder, sonra beşiğine dönüp masum bir bebek gibi yatar. Yakalandığında liri Apollon'a verir ve sürüyü kendine alır. Gelenek bu takası mitolojideki ilk pazarlık olarak anar.