Haumea Mitolojisi

Martha Beckwith'in derlediği Hawaii kaynaklarında Haumea, Wākea'nın eşi Papa ile bir tutulur. Papa'nın bir adı Papahānaumoku, yani adaları doğuran Papa'dır. Bu anlatılarda Haumea, insan bedeniyle Papa olarak Oʻahu'da yaşar, ruh bedeniyle Haumea olarak tanrıların ülkesi Nuʻumealani'ye döner.

Beckwith, Haumea adının bazılarınca Pele'nin sıfatı honua-mea (kutsal toprak) ile, kendisince daha doğal olarak hānau-mea (kutsal doğum) ile ilişkilendirildiğini yazar. İki açıklama da bir yorumdur ve kesinleşmiş bir etimoloji yoktur.

Pele anlatılarının bir biçiminde Nāmaka-o-Kahaʻi Haumea'nın göğüslerinden, Pele kalçalarından, Kamohoaliʻi başının tepesinden, gök gürültüsü Kāne-hekili ağzından, şimşek Kauila-nui gözlerinden doğar. Hiʻiaka bir yumurta biçiminde doğar ve Pele onu koltuğunun altında taşır. Kumulipo'da da Haumea'nın kuşaklarının beyinden, yani bıngıldaktan doğduğu söylenir.

Yanardağ tanrıçası Pele, anlatıların çoğunda Haumea'nın kızıdır. Babası kaynağa göre değişir: bir anlatıda Kū-waha-ilo, bir başkasında Moemoe, bir başkasında da Papa ile Wākea Pele'nin ana babasıdır. Beckwith, Haumea'nın kimi zaman Pele ile de özdeşleştirildiğini not eder.

Minor Planet Center kaydına göre Hiʻiaka, Haumea'nın ağzından doğan ve ablası Pele'nin yumurta biçiminde uzak yurtlarından Hawaii'ye taşıdığı kızdır. Puna kıyısında ilk hulayı dansettiği anlatılır ve hula dansçılarının koruyucusudur. Haumea'nın büyük uydusu 26 Ocak 2005'te bulundu ve bu adı aldı.

Nāmaka, Haumea'nın bedeninden doğan bir su ruhudur ve Pele'nin kız kardeşidir. Minor Planet Center kaydına göre Pele denize lav gönderdiğinde Nāmaka lavı soğutur ve yeni kara oluşur. Pele anlatılarında iki kardeş arasındaki düşmanlık da önemli bir yer tutar.

Makalei, balıkları kendine çeken büyülü bir daldır. Beckwith'in aktardığı anlatıda Haumea bu dal sayesinde yaşlıdan gence döner. Aynı dal tükenmeyen bir besin kaynağıyla da ilişkilendirilir. Makalei'nin öyküsü 1922 ile 1924 arasında Hawaii dilindeki Kuokoa gazetesinde Samuel Kaiakea Kekoowai tarafından tefrika edildi.

Kumulipo'nun Haumea bölümüne göre Haumea gençleşip çocuklarıyla, sonra torunlarıyla evlenir. Bu, kuşaklar boyunca sürer ve Kio doğduğunda Uaia adlı rahip onun gerçek yüzünü, yani yaşlanmış olduğunu gösterir. Haumea Nuʻumea'yı terk eder ve şefler soyu Kio'dan başlar.

Kalihi vadisinde geçen anlatıda kocası, toprağın sahibi olan şefin adamlarınca yakalanıp kurban edilmeye götürülür. Haumea onlara bir ekmek ağacının yanında yetişir, ağaç bir ev kapısı gibi açılır ve ikisi içine girip kaybolur. Haumea bu biçimiyle Kamehaʻikana adıyla tapınım görür. Kocanın adı kaynağa göre Makea ya da Wākea olarak geçer.

1895'te basılan Hawaii hekimlik kitabındaki anlatıya göre şef Olopana'nın kızı Muleiula doğum yapacaktır ve karnı kesilmeye hazırlanılır. Haumea gelir, kendi ülkelerinde bebeklerin anne kesilmeden doğduğunu söyler ve Kani-ka-wī çiçeğiyle doğumu kolaylaştırır. Bu yüzden Haumea doğumun koruyucusu sayılır.

Muleiula, ebelik karşılığında Haumea'ya 'değişen yapraklı ağacı' verir. Westervelt'in aktardığı biçimde bu ağaçtan Makalei, Kū-ke-olo-ʻewa ve Kū-hoʻoneʻe-nuʻu adlı tanrı imgeleri yapılır ve Oʻahu ile Maui şeflerinin tanrıları olur. Anlatı, tanrı imgelerinin kökenini Haumea'ya bağlar.

Hawaiili tarihçi Samuel Kamakau, 1869'da Ke Au Okoa gazetesinde Haumea'nın Kāne ve Kanaloa ile birlikte Kahiki'den Hawaii'ye geldiğini yazdı. Kamakau, Haumea'nın altı kez yeniden doğduğunu ve her biçimine ayrı adla tapınıldığını da kaydeder.

Beckwith, Haumea anlatılarının iki konu etrafında toplandığını söyler: insanın yaşaması için gereken besin ve soyun sürmesi için gereken evlilik ile doğum. Balık çeken dal, ekmek ağacı ve doğum öyküsü bu iki konunun farklı yüzleridir.

Beckwith'in aktardığı Tahiti anlatılarında Haumea, Nona adıyla da bilinen, insan yiyen yüksek soylu bir kadındır. Kocası onu terk ettikten sonra yamyamlaşır ve sonunda öldürülür. Aynı ad Polinezya'nın farklı adalarında çok farklı figürlere verilmiştir.

Haumea'nın iki uydusu ve yakın yörüngelerdeki buzlu cisimler, çok eski bir çarpışmadan kopmuş parçalar olarak kabul edilir. Neptün ötesinde bilinen tek çarpışma ailesi budur. Minor Planet Center kaydı, bedeninin farklı yerlerinden doğan çocuklarıyla tanrıçanın bu parçalara uygun düştüğünü belirtir.

Uydular Hawaii adasındaki Mauna Kea'da bulunan Keck teleskobuyla bulundu. Keşif ekibi Hawaii adlarını bu yere saygı göstermek için seçti. Mauna Kea, Hawaii yerlileri için kutsal bir dağdır ve zirvesindeki teleskoplar yıllardır tartışma konusudur. 2019'da yeni bir teleskop inşaatına karşı uzun süren protestolar yapıldı.

Haumea 2008'den sonra bazı astroloji yazılımlarına eklendi ve glifi yaygınlaştı. Ancak ortak kabul görmüş bir yorum geleneği oluşmamıştır. Klasik kaynaklarda bu cisimden söz edilmez ve asalet sistemiyle bağı yoktur.