Makemake Mitolojisi

Alfred Métraux, 1934-1935'teki saha çalışmasından sonra Makemake'yi Rapa Nui dininin büyük olasılıkla en önemli tanrısı olarak tanımlar. Misyonerler adanın eski tanrılarını sorduklarında yalnızca onun adını duymuşlardır. Minor Planet Center kaydı da onu insanlığın yaratıcısı ve bereket tanrısı olarak anar.

Métraux'nun aktardığı yaratılış anlatısında Makemake önce su dolu bir su kabağına, sonra taşlara tohumunu bırakır ama sonuç iyi olmaz. Sonunda kile döner ve ilk insanlar, Tive, Rorai, Hova ve soylu kadın Arangi-kote-kote kilden doğar. Métraux bu denemeleri Polinezya mitolojisinin bilinen bir konusu olarak görür.

Rapa Nui'deki pek çok kaya resmi büyük gözlü bir maske ya da kafatasını gösterir ve adalılar bu yüzü Makemake olarak tanımlamıştır. Métraux yüzün Markiz Adaları'ndaki Tiki motifine çok benzediğini not eder. Makemake'nin glifi bu yüzden türetilmiştir.

Métraux'nun kaydettiği anlatıda Tongariki koyunda bir kafatasını bekleyen yaşlı bir rahibe vardır. Bir dalga kafatasını denize sürükler, rahibe günlerce yüzerek onu izler ve Motiro Hiva adasına çıkar. Orada tanrı Haua ona bunun bir kafatası değil, tanrı Makemake olduğunu söyler.

Haua, anlatılarda Makemake'nin yoldaşıdır ve Métraux'ya göre Makemake'ye yapılan her sunu duasında onun adı da geçer. Katherine Routledge'ın 1914-1915'te derlediği bilgiye göre yumurtalarla ilgili dört tanrı vardı: 'yumurtaların reisi' Hawa-tuu-take-take, Makemake ve iki tanrıça, Haua'nın karısı Vie Hoa ile Vie Kenatea.

Anlatıya göre Makemake ile Haua deniz kuşlarını önlerine katıp Rapa Nui'ye getirir. Kuşları önce Hauhanga'ya, sonra Vaiatare'ye bırakırlar, ama iki yerde de insanlar yumurtaları bulup yer. Sonunda kuşları insanların ulaşamayacağı Motu Nui ve Motu Iti adacıklarına yerleştirirler.

Her yıl ilkbaharda, güney yarımkürenin eylül ayında, manutara kuşları Motu Nui'ye gelir. Yarışçıların hizmetkârları adacığa yüzer ve ilk yumurtayı bulmak için bekler. İlk yumurtayı getiren kişinin efendisi o yılın kuş adamı, yani tangata manu olur. Métraux bu bayramın Makemake kültüyle sıkıca bağlı olduğunu yazar.

Manutara, Routledge'ın kaydına göre is rengi sumrudur (sooty tern) ve eylülde Motu Nui'ye gelir. Bağrışmaları kilometrelerce öteden duyulur. Kuşların gelişi derin deniz balıkçılığı mevsimini de açardı, o zamana kadar derin sulardaki balıklar zehirli sayılırdı.

Orongo, Rano Kau kraterinin kenarında, yarışçıların ve rongorongo bilenlerin törenler boyunca kaldığı taş evlerden oluşan bir köydür. Kayalarına kuş adam figürleri ve Makemake'nin yüzü oyulmuştur. Bugün Rapa Nui Ulusal Parkı'nın parçasıdır ve park 1995'te UNESCO Dünya Mirası listesine alındı.

Routledge'a göre kazanan yarışçı başını tıraş eder, kırmızıya boyar ve yeni bir ad alır. Bu ad o yıla verilir, böylece yıllar kuş adamların adlarıyla hatırlanır. Kuş adam bir yıl boyunca, beş ayı sıkı tabu altında olmak üzere, Rano Raraku'daki bir evde yalnız yaşar.

Routledge, yumurtayı taşıyıp karaya yüzerken dalgalı denizde kayalara çarparak ölenler olduğunu yazar. Bir olayda yalnızca bir adam kurtulur ve bunu, Makemake'nin onu yüzmemesi için uyarmış olmasına bağlar. Öykü, tanrının yarışın gidişine karıştığına inanıldığını gösterir.

Métraux'nun kaydettiği anlatıda rahibe adalılara yemekten önce tanrıların payını ayırmalarını ve 'Makemake ve Haua, bu sizin için' demelerini öğretir. Bu söz şeker kamışı, balık, ton balığı ve yılan balığı için de söylenirdi.

1862'de Perulu köle tüccarları adadan yüzlerce kişiyi kaçırdı, ardından gelen salgınlar nüfusu çok azalttı. Métraux, rahiplerin büyük kısmının bu baskında yok olmasının dini gelenekteki kopukluğu açıkladığını yazar. Routledge'a göre Orongo'daki son tören 1866 ya da 1867'de yapıldı.

Métraux, Makemake adının arkasında Yeni Zelanda'nın orman ve kuş tanrısı Tāne'nin bulunduğunu düşünür ve iki tanrının da doğanın döllendirici gücünü taşıdığını söyler. Bu, Métraux'nun kendi yorumudur, Rapa Nui kaynaklarında böyle bir eşleme geçmez.

Makemake 2008'den sonra bazı astroloji yazılımlarına eklendi ve glifi NASA'nın da kullandığı biçimiyle yaygınlaştı. Ortak kabul görmüş bir yorum geleneği oluşmamıştır. Klasik kaynaklarda bu cisimden söz edilmez ve asalet sistemiyle bağı yoktur.