Orcus Mitolojisi

Latince Orcus hem ölülerin gittiği yeri hem de oranın tanrısını anlatır. Ennius yeraltından 'Orcus'un yüksek Akheron tapınakları' diye söz eder, Plautus ve Cicero ise Orcus'u yeraltı tanrısının adı olarak kullanır. Roma'nın resmî dilinde aynı tanrıya daha çok Dis Pater denir.

Vergilius, Aeneas'ın yeraltına inişini anlatırken girişe 'Orcus'un ağzı' der. Burada Yas, Kaygılar, Hastalıklar, Yaşlılık, Korku, Açlık, Yoksulluk, Ölüm, Zahmet ve Uyku oturur. Karşıda Savaş, Erinyeslerin demir odaları ve çılgın Discordia vardır.

Vergilius, Georgica'da ayın beşinci gününden kaçınmayı öğütler, çünkü solgun Orcus ile Eumenidesler o gün doğmuştur. Bu satırlar Hesiodos'un İşler ve Günler'de Erinyeslerin beşinci gün Horkos'un doğumuna yardım ettiğini söyleyen dizelerini izler.

Vergilius'un Hesiodos'taki Horkos'un (yemin) yerine Orcus'u koyması, Orcus adının Yunanca horkos'tan geldiği görüşüne dayanak olur. Başka dilbilimciler adı Latince bir köke ya da Etrüskçeye bağlar. Orcus'u yemin bozanları cezalandıran tanrı olarak anan modern anlatımlar bu bağdan türemiştir, Latin metinlerde böyle bir görev açıkça geçmez. Eris sayfasında Horkos →

Horatius bir mektubunda Orcus'un büyüğü küçüğüyle birlikte biçtiğini yazar. Bir kasidesinde insanı 'hiç acımayan Orcus'un kurbanı', başka birinde 'yağmacı Orcus' diye anar. Ölümün herkesi ayrım yapmadan alması imgesi Orcus adıyla birlikte dolaşır.

Latince 'Orcus'la hesap görmek' deyimi canını tehlikeye atmak anlamında kullanılırdı. Plautus komedilerinde bir kapıya 'Orcus'un kapısı' denir. Bu kullanımlar Orcus'un tören dilinden çok halk dilinde yaşadığını gösterir.

Dis Pater, Roma'nın yeraltı tanrısının resmî adıdır ve Yunan Pluton'un karşılığıdır. Orcus ise ölümün kendisine daha yakın, daha korkutucu ve daha halka ait bir figürdür. Antik yazarlar iki adı zaman zaman birbirinin yerine kullanır.

Etrüsklerin yeraltı tanrısının adı Aita'dır ve Tarquinia'daki mezar resimlerinde kurt postundan bir başlıkla gösterilir. Minor Planet Center ve kimi kaynaklar Orcus'u Etrüsk tanrısı diye tanıtır, ama Orcus adı Etrüsk yazıtlarında geçmez. Etrüsk kökenli olduğu bir varsayımdır.

Vanth, ölüleri yeraltına götüren Etrüsk ruh kılavuzudur. Minor Planet Center kaydına göre mezar resimlerinde ve lahitlerde kanatlı, elinde meşaleyle gösterilir ve sık sık Kharun'un yanında durur. Orcus'un uydusu 2005'te bulundu, adını 2010'da aldı ve adı S. Taaffe önerdi.

Kharun, Etrüsk mezar resimlerinde yeraltının kapısını bekleyen, elinde çekiç taşıyan bir figürdür. Adı Yunan kayıkçısı Kharon'dan gelir, ama Etrüsk sanatında çok daha korkutucu bir yüzle gösterilir. Soyağacında Kharon →

Tarquinia'da 1868'de bulunan ve İ.Ö. dördüncü yüzyıla tarihlenen bir Etrüsk mezarı modern çağda Tomba dell'Orco, yani Orcus'un Mezarı adını aldı. İçinde Aita ile karısı Phersipnai'nin, Odysseus'un Polyphemos'u kör edişinin ve yeraltı cini Tukhulkha'nın resimleri vardır. Ad modern bir adlandırmadır, mezarda Orcus adı yazmaz.

Orcus adı Orta Çağ İtalyancasında orco biçiminde, insan yiyen bir dev ya da cin anlamında yaşadı. On altıncı yüzyılda Bomarzo'daki Sacro Bosco'da kayaya oyulan dev bir ağız bu 'Orco' imgesinin ünlü bir örneğidir. Fransızca ogre sözcüğünün de buradan geldiği ileri sürülür, ama bu köken tartışmalıdır.

Beowulf destanı Kain'in soyundan gelen canavarları sayarken orcneas sözcüğünü kullanır. Bu sözcüğün Latince Orcus ile Eski İngilizce bir 'ceset' kökünden oluştuğu düşünülür. J. R. R. Tolkien, kitaplarındaki orc sözcüğünü Eski İngilizceden aldığını söylemiştir.

Orcus ile Plüton, Neptün'ün üç turuna karşılık Güneş'i iki kez dolanır, ama yörüngelerinde birbirinin karşı evresinde dururlar. İkisinin de büyük bir uydusu vardır. Keşif ekibi bu yüzden Plüton'un Roma'daki karşılıklarından birini seçti. Plüton sayfası →

Astrolog Melanie Reinhart 2007'de Orcus üzerine notlar yayımladı ve onu 'karşı Plüton' fikrine göre ters çevrilmiş bir Plüton glifiyle gösterdi. Bu, bir yorumcunun kişisel okumasıdır ve astrologlar arasında ortak bir gelenek oluşmamıştır. Klasik asalet sistemiyle bağı yoktur.