Hygieia Mitolojisi

Hygieia adı doğrudan sağlık demektir ve tanrıça bir durumu kişileştirir. Pausanias onu Asklepios'un kızı olarak anar, kimi yerel gelenek ise karısı sayar. Heykellerinde elindeki kâseden yılanı beslerken gösterilir.

Asklepios, Apollon ile Koronis'in oğludur ve Kheiron tarafından yetiştirilmiştir. Ölüyü dirilttiği için Zeus onu yıldırımla öldürür, sonra göğe alınır. Tapınakları Epidauros'tan Bergama'ya kadar yayılmıştı. Kiron sayfasında Asklepios →

Asklepios'un kızları Hygieia, Panakeia, Iaso, Akeso ve Aigle'dir. Adları sırasıyla sağlık, her derde deva, şifa, tedavi ve parlaklık demektir. Beşi birlikte bir hastalığın seyrini adım adım adlandırır.

Panakeia hastalığı geçirmenin, Hygieia hastalanmamanın tanrıçasıdır. Antik tıp bu ikisini ayrı tutar ve rejimi, yani beslenme ile hareketi Hygieia'nın alanına verir. Bu ayrım modern koruyucu hekimliğin en eski karşılığıdır.

Tanrıçanın tasvirlerinde bir kâse ve ondan beslenen bir yılan vardır. Yılan deri değiştirdiği için yenilenmeyi, kâse ise hazırlanan ilacı gösterir. Bu ikili bugün eczacılık sembolü olarak kullanılır.

Yemin, 'Hekim Apollon'a, Asklepios'a, Hygieia'ya ve Panakeia'ya yemin ederim' diye başlar. Metin MÖ beşinci ya da dördüncü yüzyıla tarihlenir. Hygieia'nın burada anılması, korunmanın da hekimin işi sayıldığını gösterir.

Epidauros'taki Asklepieion'da hastalar tapınakta uyur ve rüyalarında tedavi görürdü. Bu uygulamaya inkubasyon denir. Tapınak duvarlarındaki yazıtlarda iyileşenlerin adları ve şikâyetleri kayıtlıdır.

Atina Akropolisi'nde Athena, Hygieia sıfatıyla anılırdı ve Propylaia'nın yanında bir sunağı vardı. Plutarkhos, Perikles'in tapınak inşaatında düşen bir işçinin bu tanrıçanın gösterdiği otla iyileştiğini aktarır. Sağlık burada ayrı bir tanrıça değil, Athena'nın bir yönüdür.

Roma'da Salus hem sağlık hem devletin selameti demektir. Quirinalis'teki tapınağı MÖ 302'de adanmıştır. Yunan Hygieia'sı Roma'ya geldiğinde bu eski tanrıçayla birleşmiştir.

Hippokratik metinler sağlığı beslenme, uyku, hareket ve iklim dengesiyle açıklar. Bu düzene diaita, yani rejim denir ve hekimin ilk aracıdır. Hygieia bu günlük ölçünün tanrıçasıdır, mucizevi bir kurtarıcı değildir.

Fransızca hygiène sözcüğü on altıncı yüzyılda Yunanca hygieinos üzerinden dile girdi ve oradan Türkçeye geçti. Kelime doğrudan tanrıçanın adını taşır. Bugünkü anlamı temizlikle sınırlıdır, oysa antik karşılığı bütün yaşam düzenini kapsar.

Annibale de Gasparis, Capodimonte Gözlemevi'nde dokuz asteroit buldu ve Hygieia bunların en büyüğüdür. Cismin adını gözlemevi müdürü Ernesto Capocci önerdi. Kuşağın büyük cisimleri arasında en geç fark edilen odur, çünkü yüzeyi karanlıktır.

2019'da yapılan gözlemler Hygieia'nın beklenenden daha yuvarlak olduğunu gösterdi. Cüce gezegen tanımı kendi çekimiyle yuvarlaklaşmayı şart koşar, bu yüzden sınıflandırma tartışmaya açıldı. Uluslararası Astronomi Birliği henüz bir karar vermedi.

Hygieia'yı kullanan yorumcular onu koruyucu sağlık, beslenme ve alışkanlıklarla ilişkilendirir. Literatürü dört büyük asteroide göre incedir. Bu okumaların klasik asalet sistemiyle bağı yoktur ve o sisteme eklenemez.