Eris Mitolojisi

Nyks'in kızından onuncu gezegen tartışmasına

Eris, Mike Brown, Chad Trujillo ve David Rabinowitz'in Palomar Gözlemevi'nde 21 Ekim 2003'te çektiği fotoğraflarda bulunan cüce gezegendir. Ekip cismi 5 Ocak 2005'te fark etti ve Temmuz 2005'te duyurdu. Eris'in Plüton'dan daha büyük kütleli olması, Uluslararası Astronomi Birliği'ni 2006'da gezegeni ilk kez tanımlamaya zorladı.

Adı kavga ve çekişme tanrıçası Eris'ten gelir. Klasik astrolojide Eris'in yöneticiliği, yüceltimi, hizbi ve refahı yoktur. Bu sayfa tanrıçanın antik kaynaklardaki yerini, altın elma anlatısının hangi kaynakta nasıl geçtiğini ve cismin adlandırılma hikâyesini anlatır.

17 dal7 kültür3 mit2005 keşif yılı

Kısa özet

Sembolizm haritası: kavga, rekabet ve elma

Merkezde Eris'in glifi durur. Çevresindeki dallar sembolizmi dört renkte gösterir: tanrılar altın, arketipler mavi, gelenekler yeşil ve anlatılar kızıl. Bir dala dokunduğunuzda açıklaması haritanın altında açılır.

Nyks'in kızıTheogonia 225

Hesiodos, Gece'nin (Nyks) babasız doğurduğu çocukları sayarken Eris'i de anar. Ardından Eris'in kendi çocuklarını sıralar: Ponos (zahmet), Lethe (unutuş), Limos (kıtlık), Algea (acılar), savaşlar, kavgalar, yalanlar, Dysnomia (kanunsuzluk), Ate (yıkım) ve Horkos (yemin). Bu soy, Eris'i insan hayatındaki sıkıntıların anası olarak gösterir. Yunan soyağacında Eris →

İki Erisİşler ve Günler 11-26

Hesiodos, İşler ve Günler'in başında yeryüzünde tek değil iki Eris olduğunu söyler. Biri savaşı ve çekişmeyi büyütür ve kimse onu sevmez. Öbürü Gece'nin büyük kızıdır ve Zeus onu toprağın köklerine yerleştirmiştir. Bu ikinci Eris tembeli bile çalışmaya iter, çünkü insan komşusunun zenginleştiğini görünce kendisi de çalışır.

Yarışma arketipiÇömlekçi çömlekçiyle

Hesiodos iyi Eris'i örneklerle anlatır: çömlekçi çömlekçiye, marangoz marangoza, dilenci dilenciye, ozan ozana gıpta eder. Bu kıskançlık yıkmaz, üretir. Eris'in bu yüzü, kavganın her zaman kötü olmadığını söyleyen en eski Yunan metnidir.

Ares'in kız kardeşiİlyada IV

Homeros, İlyada'nın dördüncü kitabında Eris'i Ares'in kız kardeşi ve yoldaşı olarak tanıtır. Önce küçük başlar, sonra başı göğe değerken ayakları hâlâ yeryüzündedir. Kavganın küçük bir sözden büyüyüp herkesi içine alması bu imgeyle anlatılır. Mars sayfasında Ares →

Gemilerin üstündeki çığlıkİlyada XI

İlyada'nın on birinci kitabında Zeus, elinde savaş işaretiyle Eris'i Akha gemilerine gönderir. Eris, Odysseus'un ortada duran gemisine çıkar ve büyük bir çığlık atar. Bu çığlık Akhalılara savaşı evlerine dönmekten daha tatlı gösterir.

Akhilleus'un kalkanıİlyada XVIII

Hephaistos'un Akhilleus için yaptığı kalkandaki savaş sahnesinde Eris, Kydoimos (kargaşa) ve Ker (ölüm) ile birlikte çarpışanların arasında dolaşır. Homeros burada Eris'i kişileşmiş bir güç olarak, savaşın içindeki figürlerden biri gibi gösterir.

Peleus ile Thetis'in düğünüKypria özeti

Kayıp destan Kypria'nın Proklos'taki özetine göre Eris, Peleus ile Thetis'in düğününde Hera, Athena ve Aphrodite arasında güzellik kavgası çıkarır. Zeus bunun üzerine Hermes'e tanrıçaları İda Dağı'na, Aleksandros'a (Paris) götürmesini söyler. Bu özette elmadan söz edilmez.

Altın elmaSonraki kaynaklar

Elma, Apollodoros'un Epitome'sinde (3.2) Eris'in güzellik için tanrıçalara attığı bir nesne olarak geçer. Hyginus (Fabulae 92) Eris'in düğüne çağrılmadığını ve elmayı kapıdan attığını, en güzelin onu alması gerektiğini söylediğini yazar. Lukianos elmanın üstündeki yazıyı da anar, Kolluthos ise elmayı Hesperidlerin bahçesine bağlar. Yani anlatının en bilinen ayrıntıları en eski kaynakta değil, sonrakilerde bulunur. Venüs sayfasında Aphrodite →

Paris'in yargısıTroya'ya giden yol

Tanrıçalar İda Dağı'nda Paris'in önüne çıkar. Hera ona hükümranlık, Athena savaşta zafer, Aphrodite Helene'yi vaat eder. Paris Aphrodite'yi seçer ve Helene'yi Sparta'dan kaçırır. Homeros bu yargıyı İlyada'nın son kitabında yalnızca bir kez, Eris'in adını anmadan hatırlatır.

Ateİki ayrı soy

Ate körlük ve yıkımdır. Hesiodos onu Eris'in kızı yapar. Homeros ise İlyada'nın on dokuzuncu kitabında Ate'yi Zeus'un en büyük kızı olarak anar ve Zeus'un onu saçından tutup gökten attığını anlatır. İki kaynak aynı figüre farklı soy verir ve ikisi de antik çağda kullanılmıştır. Soyağacında Ate →

DysnomiaKanunsuzluk

Dysnomia, Hesiodos'un listesinde Eris'in kızlarından biridir ve adı kötü düzen, kanunsuzluk demektir. Karşıtı Eunomia, yani iyi düzendir. Cüce gezegenin 2005'te bulunan uydusuna bu ad verildi.

HorkosYemin

Hesiodos, Eris'in çocuklarını Horkos ile bitirir ve onun bile bile yalan yere yemin edenlere en çok zarar veren güç olduğunu söyler. İşler ve Günler'de Erinyeslerin ayın beşinci gününde Horkos'un doğumuna yardım ettiği yazılıdır. Roma'nın yeraltı tanrısı Orcus'un adı bazı dilbilimcilerce Horkos'a bağlanır, ama bu bağ tartışmalıdır. Orcus sayfası →

DiscordiaRoma

Roma'da Eris'in karşılığı Discordia'dır. Vergilius, Aeneis'in altıncı kitabında onu yeraltının girişinde, yılan saçları kanlı şeritlerle bağlanmış olarak gösterir. Sekizinci kitapta Aeneas'ın kalkanında, Aktion savaşının ortasında yırtık pelerinle dolaşır.

Herakleitos'un kavgasıFragman 80

Efesli Herakleitos, savaşın ortak olduğunu, adaletin de kavga (eris) olduğunu ve her şeyin kavga ve zorunlulukla oluştuğunu yazar. Bu cümle Eris'i bir tanrıça olmaktan çıkarıp evrenin işleyişini açıklayan bir ilkeye dönüştürür.

Eris'in EliPrincipia Discordia

1960'larda Greg Hill ve Kerry Thornley'in yazdığı yarı mizahi Principia Discordia, Eris'i baş tanrıça yapan Diskordiyanizm akımını başlattı. Beş parmaklı 'Eris'in Eli' bu metinde çizilmiş bir simgedir. Cüce gezegen adlandırılınca bu simge onun işareti olarak kullanılmaya başladı.

Onuncu gezegen tartışması2005-2006

Keşif ekibi cisme resmî ad verilene kadar gayriresmî olarak 'Xena' dedi. Eris'in Plüton'dan büyük olabileceği ortaya çıkınca onuncu gezegen mi sayılacağı tartışıldı. Uluslararası Astronomi Birliği 24 Ağustos 2006'da gezegeni tanımladı, Plüton ile Eris cüce gezegen oldu. Ad bu tartışmaya gönderme yapar.

Modern astrolojide Eris2007 sonrası

Astrolog Henry Seltzer 2007'de Eris için ikinci bir glif önerdi ve 2015'te 'The Tenth Planet' adlı kitabında Eris'i yorumladı. Bu yorum kişisel bir modern okumadır ve astrologlar arasında ortak kabul görmüş bir gelenek oluşmamıştır. Klasik asalet sistemiyle bağı yoktur.

Glifin anlamı:

Eris için Unicode'da iki işaret vardır ve ikisi de 2018'de Unicode 11.0 ile eklendi. Birincisi (U+2BF0) 'Eris'in Eli'dir ve Principia Discordia'daki simgeden gelir, Denis Moskowitz bunu astronomik bir işarete uyarladı. İkincisi (U+2BF1), astrolog Henry Seltzer'in 2007'de önerdiği, aşağı bakan oklu dairedir. Sitedeki yazı tiplerinde bu karakterler bulunmadığı için buradaki glif, Unicode başvurusundaki (David Faulks, L2/16-173) birinci biçim örnek alınarak çizildi.

| Dikey çizgiElin ortasındaki parmaktır ve simgenin eksenini oluşturur.
)( İki yaySağdaki ve soldaki kavisler öbür dört parmaktır, ortada birleşir.
- Kısa çizgiYatay çizgi avuç içidir. İkinci biçimde (U+2BF1) daire ve aşağı bakan ok kullanılır.

Kültürlerde kavga ve düzensizlik

Kavgayı ya da düzensizliği kişileştiren figürler birçok gelenekte vardır. Aşağıdaki karşılıklar yalnız işlev benzerliğine dayanır. Bu figürlerin Eris'ten türediği ya da onunla akraba olduğu söylenemez.

Yunan

Eris

Hesiodos'ta Nyks'in kızı ve iki ayrı yüzü olan bir güç. Homeros'ta Ares'in yanında savaşa karışır.

Soyağacında gör
Roma

Discordia

Vergilius onu yeraltının kapısında ve Aktion savaşında gösterir. Roma'da kendi kültü olan bir tanrıça değil, şiirde kişileşmiş bir güçtür.

İskandinav

Loki

Lokasenna'da Ægir'in şölenine gelip tanrıları tek tek aşağılar. Davetli bir şölende kavga çıkarma motifi ortaktır, Loki ise bir kavga tanrısı değildir.

Soyağacında gör
Mısır

Seth

Horus ile Seth'in Çekişmesi adlı papirüste tahta karşı uzun bir davaya girer. Seth düzensizliğin tanrısıdır ama aynı zamanda Ra'nın gemisini korur.

Soyağacında gör
Mezopotamya

Erra

Erra Destanı'nda ülkeleri birbirine düşürüp yıkım getirir. Eris gibi kişileşmiş bir kavga değil, savaş ve salgın tanrısıdır.

Soyağacında gör
Hint

Kali (çağın iblisi)

Mahabharata'daki Nala anlatısında kavganın kişileşmiş hâli olarak Nala'ya girer ve onu zara yenik düşürür. Tanrıça Kālī ile aynı figür değildir, adları da farklı yazılır.

Japon

Susanoo

Kojiki'de Amaterasu'nun pirinç tarlalarını bozar ve gökte kargaşa çıkarır. Sonunda gökten kovulur. Benzerlik düzeni bozma işlevindedir.

Soyağacında gör

Üç mit

İki Eris

Hesiodos, İşler ve Günler'e kardeşi Perses'e seslenerek başlar ve ona yeryüzünde iki çeşit Eris olduğunu anlatır. Birincisi kötü savaşı ve çekişmeyi büyütür, insanlar onu istemeden, tanrıların isteğiyle onurlandırır. İkincisi Gece'nin büyük kızıdır ve Zeus onu toprağın köklerine koymuştur. Bu Eris çalışmayan adamı bile işe koşturur, çünkü insan komşusunun ekip biçtiğini görünce kendi tarlasına döner. Hesiodos, Perses'ten kötü Eris'i bırakıp mahkemelerde mal kavgası yerine tarlasıyla uğraşmasını ister. Aynı şair Theogonia'da yalnızca tek ve karanlık bir Eris'ten söz eder, bu iki metin arasındaki fark antik okurların da dikkatini çekmiştir.

Düğüne çağrılmayan tanrıça

Peleus ile Thetis'in düğünü Troya Savaşı'nın başlangıç noktası olarak anlatılır. Kypria özetinde Eris düğüne gelir ve Hera, Athena ile Aphrodite arasında güzellik kavgası çıkarır. Apollodoros, Eris'in tanrıçalara güzellik için bir elma attığını yazar. Hyginus anlatıyı genişletir: Eris davet edilmemiştir, kapıdan bir elma atar ve en güzelin onu alacağını söyler. Zeus kararı vermek istemez ve tanrıçaları İda Dağı'ndaki Paris'e gönderir. Paris'in Aphrodite'yi seçmesi Helene'nin kaçırılmasına ve savaşa yol açar. Anlatının bugün bilinen biçimi tek bir kaynaktan gelmez, yüzyıllar içinde eklenen ayrıntılarla oluşmuştur.

Küçük başlayan kavga

İlyada'nın dördüncü kitabında Truvalılar ile Akhalılar arasındaki ateşkes bozulur ve iki ordu yeniden çarpışır. Homeros savaşa karışan güçleri sayarken Eris'i Ares'in kız kardeşi olarak anar. Eris önce küçüktür, sonra başı göğe değer, ayakları yerde kalır ve kalabalığın arasında dolaşıp acıyı çoğaltır. On birinci kitapta Zeus onu yeniden gönderir, Eris bu kez gemilerin üstünde haykırır. Homeros'ta Eris bir kişiden çok savaşın kendisinden ayrılmayan bir güç gibidir.

Adlandırmanın tarihi

Mike Brown, Chad Trujillo ve David Rabinowitz'den oluşan ekip, Palomar Gözlemevi'ndeki Samuel Oschin teleskobuyla 21 Ekim 2003'te çekilen görüntülerde bu cismi 5 Ocak 2005'te fark etti. Cisim geçici olarak 2003 UB313 adını aldı ve 29 Temmuz 2005'te duyuruldu.

Ekip resmî ad gelene kadar cisme kendi aralarında 'Xena' dedi. Eris'in Plüton'dan büyük olabileceği anlaşılınca onuncu gezegen olup olmadığı tartışıldı. Uluslararası Astronomi Birliği 24 Ağustos 2006'da gezegenin tanımını kabul etti ve Plüton ile bu cisim cüce gezegen sınıfına girdi.

Ad 13 Eylül 2006'da onaylandı. Minor Planet Center'ın adlandırma kaydı Eris'i insanlar arasında kıskançlık ve kavga çıkaran tanrıça olarak tanımlar ve Peleus ile Thetis'in düğününde tanrıçalar arasında çıkardığı kavgayı anar. Brown bu adı, keşfin gökbilimciler arasında yarattığı tartışmaya uygun bulduğu için seçti. Uydusu, Eris'in kızı Dysnomia'nın adını aldı.

Keşif21 Ekim 2003 görüntüleri, fark edilme 5 Ocak 2005
KeşfedenM. E. Brown, C. A. Trujillo, D. L. Rabinowitz
GözlemeviPalomar, Samuel Oschin teleskobu
Geçici ad2003 UB313, gayriresmî adı 'Xena'
Ad onayı13 Eylül 2006 (Minor Planet Circular 57800)
UyduDysnomia, 10 Eylül 2005'te Keck teleskobuyla bulundu

Klasik astrolojide Eris: yöneticiliği yoktur

YöneticilikYoktur. Klasik astrolojide ev sahipliği yalnız yedi geleneksel gezegene aittir.
YüceltimYoktur. Yüceltim dereceleri yedi gezegen için tanımlıdır.
HizipYoktur. Hizip ayrımı klasik yedili içindir.
RefahYoktur. Refah ev sistemine bağlıdır ve cüce gezegenleri kapsamaz.
Cismin türüDağınık disk cismi ve cüce gezegen. Çapı yaklaşık 2.326 kilometredir.
KeşifGörüntüler 21 Ekim 2003, fark edilme 5 Ocak 2005, Brown, Trujillo ve Rabinowitz, Palomar.
YörüngeGüneş çevresindeki turunu yaklaşık 558 yılda tamamlar. Yörüngesi ekliptiğe 44 derece eğiktir.
Modern kullanımThema'da haritaya eklenebilir. Yorumu 2005 sonrası modern literatüre aittir.

Bu okulun yaklaşımı açıktır: Eris bir gezegen değildir ve hiçbir burcu yönetmez. Asalet tablosunda yeri yoktur. Klasik kaynakların hiçbirinde, doğal olarak, bu cisimden söz edilmez. Ayrıntı için Temel ve Tesadüfi Asaletler sayfasına bakabilirsiniz.

Karşılıklar tablosu

Aşağıdaki karşılıklar keşif kaydından, mitolojik kaynaklardan ve yirminci yüzyıl asteroid literatüründen derlenmiştir. Bunlar klasik astrolojinin asalet sistemine ait değildir ve öyle okunmamalıdır.

Keşif2003 görüntüleri, 2005 duyurusu, Palomar
Ad onayı13 Eylül 2006
UyduDysnomia, kanunsuzluk
UnicodeU+2BF0 ve U+2BF1, Unicode 11.0 (2018)
AnnesiNyks, Hesiodos'a göre
Roma karşılığıDiscordia
Klasik astrolojideYeri yoktur

Sıkça Sorulan Sorular

Eris neden Plüton'un gezegenliğini bitirdi?

Eris'in kütlesi Plüton'unkinden yaklaşık yüzde 27 fazladır. Onu onuncu gezegen saymak, Kuiper kuşağında bulunacak başka büyük cisimleri de gezegen saymak demekti. Uluslararası Astronomi Birliği 2006'da gezegeni tanımladı ve ikisi de cüce gezegen oldu.

Altın elma hikâyesi Homeros'ta var mı?

Yok. Homeros Paris'in yargısını İlyada'nın son kitabında yalnızca bir kez hatırlatır, Eris'i ve elmayı anmaz. Eris'in düğünde kavga çıkarması Kypria özetinde, elma Apollodoros ve Hyginus gibi sonraki yazarlarda geçer.

Eris yalnızca kötü bir tanrıça mı?

Hayır. Hesiodos, İşler ve Günler'de iki Eris olduğunu yazar. Biri savaşı büyütür, öbürü insanları yarıştırıp çalışmaya iter. Theogonia'da ise yalnız karanlık yüzü anlatılır.

Eris'in klasik astrolojide yöneticiliği var mı?

Yoktur. 2005'te bulunmuş bir cüce gezegendir. Klasik astrolojide ev sahipliği, yüceltim, hizip ve refah yalnız yedi geleneksel gezegene aittir.

Eris'in iki glifi neden var?

Biri Principia Discordia'dan gelen Eris'in Eli'dir ve en yaygın olanıdır. Öbürünü astrolog Henry Seltzer 2007'de önerdi. Unicode ikisini de 2018'de ekledi. Bu sayfada birincisi kullanılır.

Paylaş:

Devamını Keşfedin

Eris haritanızda nerede?

Thema, ücretsiz astroloji yazılımınız, Eris'i ve öbür yedi cüce gezegeni haritaya ekleyebilir. Asalet tablosunda yer almazlar, çünkü klasik sistemde asaletleri yoktur.

Doğum haritamı hesapla