Sappho Mitolojisi

Sappho yaklaşık MÖ 630 ile 570 arasında Lesbos adasındaki Mytilene'de yaşadı. Aiol lehçesinde, lir eşliğinde söylenmek üzere şiir yazdı. Hakkındaki bilgilerin çoğu kendi dizelerinden ve çok sonraki kaynaklardan derlenmiştir.

Lesbos, Anadolu kıyısına yakın bir Ege adasıdır ve Sappho'nun çağında zengin bir kent devletiydi. Şair bir dönem siyasi karışıklık yüzünden Sicilya'ya sürüldü. Çağdaşı Alkaios da aynı kentin şairidir.

Birinci parça diye anılan şiir, elimizde baştan sona kalan tek Sappho şiiridir. Şair tanrıçayı çağırır, Aphrodite serçelerin çektiği arabayla iner ve ona 'yine kim sana haksızlık etti' diye sorar. Şiir bir yakarış kalıbını kişisel bir sese çevirir. Venüs sayfasında Aphrodite →

Bu şiir sevilen kişiyi karşısındakiyle konuşurken görmenin yarattığı hali anlatır: dil tutulur, ten altında ateş dolaşır, kulaklar uğuldar. Latin şair Catullus aynı şiiri kendi diline uyarlamıştır. Antik çağda aşkın bedendeki etkisini anlatan en çok taklit edilen metindir.

Şiir, kimisinin en güzel şey diye atlıları, kimisinin gemileri saydığını söyler ve sonra kendi ölçüsünü verir: en güzel olan, kişinin sevdiğidir. Bu yargıyı Helene örneğiyle destekler. Metin bir değer tartışmasını kişisel bir tercihle kapatır.

İskenderiye kütüphanesindeki derlemede Sappho'nun şiirleri ölçülerine göre dokuz kitaba ayrılmıştı. Bu kitapların tamamı kayıptır. Bugün elimizdekiler başka yazarların alıntıları ve Mısır'da bulunan papirüs parçalarıdır.

Yirminci yüzyılın başında Oxyrhynchus'ta bulunan çöplük papirüsleri Sappho metinlerini büyük ölçüde artırdı. 2004'te yaşlılık üzerine bir şiir, 2014'te kardeşlerinden söz eden bir şiir yayımlandı. İkinci buluntunun nereden geldiği tartışmalıdır ve bu tartışma metnin kullanımını gölgeler.

Sapphik dörtlük üç uzun ve bir kısa dizeden oluşan bir ölçü kalıbıdır. Horatius bu kalıbı Latinceye taşıdı ve Avrupa şiirinde yüzyıllarca kullanıldı. Ölçünün adı doğrudan şairden gelir.

Yunan Antolojisi'nde Platon'a atfedilen bir epigram, dokuz Musa'ya bir onuncusunun eklendiğini ve onun Lesboslu Sappho olduğunu söyler. Atıf kesin değildir. Yine de bu dize, şairin antik çağdaki itibarını gösterir.

Sappho'nun kayıkçı Phaon'a âşık olup Leukas kayalıklarından atladığı anlatısı geç dönem Attika komedyasından gelir. Ovidius bunu bir mektup şiirine dönüştürünce yaygınlaştı. Tarihsel bir dayanağı yoktur ve şairin yaşamıyla karıştırılmamalıdır.

Şairin adı ve adasının adı on dokuzuncu yüzyılda kadınlar arasındaki aşkı adlandırmak için kullanılmaya başlandı. Bu kullanım modern bir sınıflandırmadır. Antik metinlerde bu anlamda bir terim yoktur.

Sappho'yu okumak, eksik bir metni okumaktır. Dizelerin çoğu bir alıntının ortasından ya da yırtık bir papirüsten gelir. Bu yüzden şairin sesi kadar boşluklar da okumanın parçasıdır.

Sappho'yu kullanan yorumcular onu şiirsel ifade, sanat ve kadınlar arasındaki bağ temalarıyla ilişkilendirir. Literatürü incedir. Bu okumaların klasik asalet sistemiyle bağı yoktur ve o sisteme eklenemez.